anadolu’da bir hayalet dolaşıyor: “komünist başkan”

88 bin nüfuslu bir anadolu şehrine belediye başkanı seçilen fatih mehmet maçoğlu, ovacık’ta kurduğu hayali büyütüyor: yeni bir siyaset mümkün mü?

türkiye tarihinin en heyecanlı seçimlerinden biri olan 2019 yerel seçimleri sonucunda 1 nisan sabahı daha “renkli” bir türkiye’ye uyandık. seçim haritasındaki istanbul, ankara, antalya ve adana gibi büyükşehirlerin chp’ye geçmesi şeklindeki belirgin değişikliklerin yanı sıra tunceli/dersim’de tkp adayı fatih mehmet maçoğlu’nun kazanmasıyla haritaya yeni bir renk eklendi. hdp ile tkp arasında geçen çekişmeli yarışın kazananı maçoğlu olunca türkiye’nin 81 ilinden biri artık komünist bir belediye başkanı tarafından yönetilmeye başlandı.

kentte 2014 yerel seçimlerinde ise ana muhalefet partisi chp ile mevcut belediyeyi elinde bulunduran bdp arasında bir yarış yaşanmıştı. mehmet ali bul ve nurhayat altun eş başkan adaylarıyla seçime katılan bdp seçimin kazananını oldu. seçimlerde chp ikinci çıkarken dersim demokratik halk dayanışması’nın (ddhd) bağımsız adayı ali tacar ise üçüncü oldu. ancak mehmet ali bul ve nurhayat altun’un örgüt üyeliği suçuyla tutuklanması üzerine kasım 2016’da belediyeye kayyum atandı. belediyeye kayyum atanması; halkta tepki uyandırarak 2019 yerel seçimlerinde yürütülen seçim politikasının ve seçmenlerin muhakeme sürecinin odak noktalarından biri oldu.

ovacık ilçesinde ise smf (sosyalist meclisler federasyonu) önceli dhf’nin (demokratik halklar federasyonu) desteğiyle seçime giren tkp adayı maçoğlu başkanlığı kazanarak türkiye’nin “ilk komünist belediye başkanı” oldu. maçoğlu’nun ovacık’ta başlattığı sosyalist belediyecilik modeli kısa sürede ulusal ve uluslararası kamuoyunda büyük ilgi topladı. üreticilerle birlikte tarımsal kalkınma kooperatifi kurarak ilçede organik nohut ve fasulye üretimine başlandı. tarımsal üretimden elde edilen gelirle yoksul ailelere yardım yapılıyor ve üniversite öğrencilerine burs veriliyordu. halkın yönetime katılımını sağlamak için kurulan halk meclislerinde alınan kararlar belediye meclisinde resmileştiriliyordu. toplu taşımanın bedava olduğu ovacık’ta suyun da bedava olması yasal olarak mümkün olmadığından türkiye’deki en ucuz su dağıtımı burada yapılıyordu. her sene belediye binasına 1 yıllık gelir gider ve borç tablosu asılarak belediye yönetiminde şeffaflık sağlanıyordu. bu belediyecilik modelini şehrin diğer ilçelerine yaymak isteyen maçoğlu; 2019 yılında smf, tkp ve tkh’nin içinde yer aldığı ddhd adına tunceli/dersim belediye seçimlerine katıldı.

hdp, emep, esp, tip ve partizan’ın oluşturduğu dersim devrimci güç birliği (ddgb) ise eş başkan adayları nurşat yeşil ve hıdır demir ile seçimlere katıldı. iki taraf arasında ittifak görüşmeleri yapılmasına rağmen uzlaşmaya varılamaması seçimlerde sol seçmenin bölünmesine neden oldu. smf yaptığı açıklamada hdp’ye “dersim merkezde parti hdp, aday bizden olsun” teklifinde bulunduğunu ancak hdp’nin “dersim bizim kırmızı çizgimizdir, bunu tartışmıyoruz, parti de aday da hdp olacak” şeklinde yanıt verdiğini belirtti. bunun üzerine, kurumların adayları arasında ön seçim yapılmasının teklif edildiği ancak bu teklifin de hdp tarafından reddedildiği ifade edildi. ittifak girişiminin başarısız olması sonucunda maçoğlu’nun hdp dışında adaylığını göstermesi üzerine sosyal medyada ve bazı haber kuruluşlarında yapılan “nohutçu başkan”, “kayyumcu” gibi yorumlar seçim tansiyonunu yükseltti. pkk yöneticisi ali haytar kaytan’ın maçoğlu için “şu anda göstermesi gereken en doğru tutum adaylıktan çekilip hdp adaylarını desteklemesidir. dersim’de devrimci örgütlerin ve demokratik kurumların güç birliği yaptığı dönemde maçoğlu’nun güç birliği dışında hareket etmesi kendisi açısından doğru olmayacaktır.” demesi medyada “pkk, maçoğlu’nu tehdit etti” şeklinde yorumlandı. bu tutumun hdp’liler tarafından da eleştirilmesi ve maçoğlu’nun hdp’ye sıkça “dostlarımız” olarak hitap etmesi sayesinde daha sakin bir seçim süreci geçirildiğini söyleyebiliriz. seçmenlerle yaptığımız söyleşilerden son zamanlarda bölgeye hakim olan gergin atmosferden halkın rahatsızlık duyduğu ve maçoğlu’nun bu ılımlı yaklaşımının seçimleri kazanmasında etkili olduğu çıkarımını yapabiliriz. aslında bu seçimlerde karşı karşıya gelen iki taraf geçmişte ittifak kurabilmişti. maçoğlu, “ovacık ilçesi bu seçimlerde demokratik halk dayanışması ile birlikte bir karar alarak hdp’yi destekleme kararı aldı ve ben de halkımızın aldığı karara saygı göstererek oyumu hdp’ye verdim.” diyerek 2015 genel seçimlerinde hdp’ye oy vermiş ve maçoğlu’nun adayı olduğu parti olan tkp ilçede bir tane bile oy alamamıştı.

-ddhd tarafı-

“söz, yetki, karar dersim halkına” şiarıyla seçimlere katılan ddhd’in seçim politikasının temelinde ovacık’ta uygulanan sosyalist belediyecilik modelini şehrin diğer ilçelerine yayma amacı var. nitekim, maçoğlu adaylığı üzerine verdiği röportajda “5 yıldır ovacık deneyimi yaşıyorum. halkçı belediyecilik, şeffaf belediyecilik ve katılımcı belediyecilik konusunda türkiye’ye örnek bir belediye olduk. halkı üretime kattık, kurduğumuz kooperatifler ile halkı üretime katarak köylünün organik ürünlerini türkiye pazarında belli bir standarda getirdik. amacımız halkçı belediyeciliği dersim merkezde de türkiye’ye tanıtmak” demişti.

bu belediyecilik modelinin, terzi fikri’nin 1979–1980 yılları arasında uygulamaya koyduğu ve “nokta operasyonu” ile gözaltına alınmasıyla sona eren fatsa deneyiminin devamcısı olduğu ifade ediliyor. ovacık’ta popülerleşen modelin aslında smf önderliğinde 2004 yılına uzanan bir yerel yönetim tecrübesi var. 2004 yılında hozat’ta, 2009 yılında mazgirt’te ve 2014 yılında ovacık’ta uygulamaya konan devrimci, halkçı belediye çalışmalarını kapsayan programa “devrimci halkçı yerel yönetim programı” deniliyor.

bu programa göre kadın, öğrenci-gençlik, işçi meclisleri şeklinde halk meclisleri kurulacak ve bu meclislerde alınan kararlar belediye meclisine rehberlik edecek. denetim görevi de üstlenecek meclislerle tüm karar ve yetkinin halka verilmesi amaçlanıyor. ovacık’ta başlatılan kooperatif modeli yayınlaştırılacak; böylece üretim kapasitesi ve ürün kalitesi artacak. kooperatif önderliğindeki üretimin köylere yeniden dönüşe vesile olması ve köylünün toprağında ekonomik olarak yaşamını sürdürebileceği bir ortama kavuşması hedefleniyor. kadın, gençlik-öğrenci ve çocuk odaklı bir çok projenin yanı sıra çevre sorunları için de çözümler üretiliyor. ovacık’taki turizm faaliyetlerinin artmasına paralel olarak merkezde benzer çalışmalar yapılacak, bölgenin kalkınması ve tanıtılması için gerekli görülen turizm desteklenecek. konuştuğumuz esnaf özellikle ovacık’ta turizmin artması konusunda çok mutlu olduklarını belirterek maçoğlu’nun bu yöndeki icraatlerinin merkezde de uygulanması için ona oy vereceklerini söylediler. halka açık, denetlenebilir ve şeffaf bir belediyecilik anlayışını hakim kılmak isteyen program eşitlik vurgusu da yapıyor. bu doğrultuda maçoğlu, “aşiretçilik, grupçuluk, ezbetçilik (akrabacılık) yapmayacağız.” sözüne konuşmalarında sık sık yer veriyordu.

-ddgb tarafı-

birliğin adaylarını açıkladığı toplantıda hdp il eş başkanı hıdır çiçek “şu bilinmelidir ki özellikle dersim’e has değerlerin korunması açısından dersimliler taviz vermediler. irademizi teslim almak isteyen kayyımlara karşı belediyelerimizi geri alacağız, bunu dostlarımızla birlikte yapacağız” diyerek hdp’nin seçimlerdeki esas politikasını vurguladı. dbp’nin 2017 tarihli “bir gasp aracı olarak kayyum uygulamaları” adlı raporuna göre dbp ve hdp’nin 102 belediyesinden 94’üne kayyum atandı. bu nedenle, hdp kayyum atanan belediyeleri geri kazanmak için bir mücadele yürütüyordu ve tunceli/dersim’de bu mücadelenin asıl temsilcisi olarak kendisini görüyordu. nitekim, hdp’nin seçim sloganı türkçede “bizim” anlamına gelen kürtçe “ya me ye” idi.

projelerini açıklayan nurşat yeşil ve hıdır demir; demokratik halkçı bir belediyecilik anlayışını egemen kılarak belediyelerin halk meclisleri üzerinden yönetileceğini söylediler. kayyum atanan belediyelerin bilinçli olarak borçlandırıldığını ve belediyenin mali durumu hakkında güvenilir bilgiye ulaşılamadığının altını çizen adaylar seçildikleri takdirde halka belediye bütçesini denetleme yetkisi vereceklerini belirti. açıklamaya göre herkese “eşit hizmet” verilecek ve ayrımcılık yapılmayacak. kent meclisleri, kent forumları, mahalle meclisleri, köy meclisleri, kadın meclisleri, gençlik meclislerini yayınlaştırılarak karar alma süreçlerinde halkın katılımı sağlanacak. hayvancılık ve tarımı geliştirmek amacıyla kooperatifler kurulacak, halk pazar alanlarının kurulması desteklenecek. ihale aşamasına gelinen kültür merkezini inşa etmek gibi yarım kalan projeleri tamamlayacaklarını söyleyen adaylar çevre sorunları ve kadınlar için hazırladıkları yeni projelerini de açıkladılar.

görüldüğü üzere, iki tarafın da seçim söylemleri; halk meclisleri, kooperatifler, kadın ve çevre sorunları üzerinde yoğunlaşıyor. sol muhalefetin en yoğun olduğu illerden biri olan dersim/tunceli’nin kazanılması iki taraf için de oldukça önemli olduğundan bölgede iki ay boyunca yoğun seçim çalışmaları yürütüldü. konuştuğumuz vatandaşlar ovacık deneyiminden oldukça umutlu olduklarını ve merkezde de bu tür icraatlerin yapılmasını istediklerini belirttiler. maçoğlu’yu destekleyen vatandaşlara “neden maçoğlu?” sorusunu yönelttiğimizde “çünkü halkla beraber çalışıyor, üretiyor.” cevabını sıkça aldık. hatta hdp’li olduğunu belirten bir çok kişi maçoğlu’nun icraatlerini beğendikleri için bu seçimlerde maçoğlu’na ancak genel seçimlerde yine hdp’ye oy vereceklerini söyledi. bununla birlikte, yerel seçimlerde hdp de güçlü bir seçmen tabanına sahipti. seçtikleri belediye başkanına kayyum atanmasını kendi iradelerine bir müdahale olarak gören hdp’li seçmen ise hdp’nin belediyeyi kazanmayı hak ettiğini düşünüyordu.

sakin geçen bir seçim gününün ardından maçoğlu 5.887 oy (%32,77), nurşat yeşil ise 5.086 oy (%28,21) aldı. tkp merkezdeki bu başarısına rağmen şehrin diğer hiçbir ilçesinde kazanamadı. özellikle sosyalist belediyecilik modelinin başlatıldığı ovacık’ın kaybedilmesi maçoğlu ve yoldaşları için büyük bir hayal kırıklığı oldu. ancak, ovacık’ta hdp oylarının chp’ye kaydığını ve bu kaymanın tkp’nin kaybetmesinde etkili olduğunu söyleyebiliriz. ovacık’ta 705 oy alarak birinci olan chp 2014 seçimlerinde sadece 281 oy alabilmişti. hdp’nin oylarına baktığımızda da partinin 2014 yılında 607 oy alırken 2019’da sadece 147 oy aldığını görüyoruz. merkezdeki il genel meclisi seçimlerinde de chp %27,65, hdp %23,83, akp %19,62 oy alırken tkp %18,35 oyla dördüncü oldu.

şehir halkı büyük umutlarla maçoğlu’na oy verdi ve bütün gözler hala komünist başkanın üzerinde. maçoğlu’nun, 5 yıl boyunca oldukça ses getiren ovacık belediye başkanlığı’nın ardından, yeni dönemde neler yapacağı ve bundan sonra türkiye siyasetinde nasıl bir figür olarak yer alacağı her kesimin merak konusu.

ilginizi çekebilir