140journos, 2018 yazından bu yana Türkiye’nin yaşadığı ve genelgeçer iktisat teorisine aykırı pek çok vakayla dolu olan, 8 yıldır bitmek bilmeyen ekonomik krizi 8 bölümle ele alıyor. Her biri milyonlarca kez izlenerek 140journos’un en popüler bölümleri arasına giren bu seriyi yeniden izleyerek hafızanızı tazeleyebilirsiniz.
Bu serinin her bir bölümü, bireysel tecrübelerinizle de doğrulayabileceğiniz, gelecekte tarih kitaplarında yerini alacak müdahaleler sonrası kriz yeni bir aşamaya geçildikçe hazırlandı. Ekonomideki bu yama tutmayan gerileme, hiç şüphesiz Türkiye’nin demokrasi kalitesiyle ve devlet ile millet arasındaki güvensizliğin giderek artmasından ayrı düşünülemez.
Serinin son bölümü olan 2024 tarihli itibardan tasarruf’ta anlatılan, Mehmet Şimşek ismiyle bütünleşen paradigmanın da sonuna yaklaştığımız şu günlerde 140journos editörleri de yeni bölümler için notlarını derlemeye devam ediyor. Ekonomik krize dair kendi deneyimlerinizi ve önerilerinizi info@140journos.com adresinden konu üzerine çalışan editörlerimizle paylaşmaktan çekinmeyin. İyi seyirler.
BÖLÜM 01 · EYLÜL 2018özgürlük?
o dönem dolar$ ≈ 6,30 ₺
- Ağustos 2018’de Türk lirası, ABD ile yaşanan “Brunson krizi” ve güven kaybıyla sert değer kaybetti; yılbaşında ≈ 3,8 ₺ olan dolar 13 Ağustos 2018’de ≈ 7,2 ₺’ye fırladı. kaynak: Reuters
- TCMB 13 Eylül 2018’de politika faizini tek hamlede %17,75’ten %24’e (625 baz puan) çıkardı, kriz resmen başlamıştı. kaynak: TCMB
BÖLÜM 02 · ŞUBAT 2019neymiş bu yapısal reformlar
o dönem dolar$ ≈ 5,30 ₺
- 2018 krizinin ardından hükümet “Yeni Ekonomi Programı” ve “yapısal reform” söylemine sarıldı; ancak ekonomi 2018’in son çeyreğinde 2009’dan bu yana ilk kez resesyona girdi. kaynak: TÜİK
- Yıllık enflasyon 2018 sonunda %20,3 ile on beş yılın zirvesindeydi. kaynak: TÜİK
BÖLÜM 03 · AĞUSTOS 2019işler kesat
o dönem dolar$ ≈ 5,70 ₺
- Temmuz 2019’da TCMB Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı ve hemen ardından faiz indirimleri başladı (Temmuz’da 425 baz puan indirim). kaynak: BBC Türkçe
- Resesyon derinleşirken işsizlik %14 bandına tırmandı; esnaf ve KÖBİ’ler için işler gerçekten kesattı. kaynak: TÜİK
BÖLÜM 04 · NİSAN 2021tarih tekerrür
o dönem dolar$ ≈ 8,30 ₺
- Kasım 2020’de göreve gelen TCMB Başkanı Naci Ağbal faizi %10,25’ten %19’a çıkardı; lira ≈ 7,2 ₺’ye toparlanmıştı. kaynak: Bloomberg HT
- Ancak 20 Mart 2021’de Ağbal bir gecede görevden alındı; yerine Yeni Şafak’ta ekonomi yazarlığı yapan Şahap Kavcıoğlu getirildi. Makul bulunan isim gidince kur yeniden çakıldı, tarih tekerrür etti. kaynak: EuronewsHabertürk
BÖLÜM 05 · HAZİRAN 2021veba
o dönem dolar$ ≈ 8,60 ₺
- Pandeminin gölgesinde kur yükselişi sürdü; yıllık enflasyon %17 bandındaydı ve dövize kaçış (dolarizasyon) rekor seviyelerdeydi. kaynak: TÜİK
BÖLÜM 06 · HAZİRAN 2022herkes çok gergin
o dönem dolar$ ≈ 16,50 ₺
- Eylül 2021’de yüksek enflasyona rağmen faiz indirimleri başladı; Aralık 2021’de dolar ≈ 18 ₺’ye fırlayınca 20 Aralık 2021’de Kur Korumalı Mevduat (KKM) devreye sokuldu. kaynak: TCMB
- Yıllık enflasyon Haziran 2022’de %78,6’ya ulaştı; herkes gerçekten çok gergindi. kaynak: TÜİK
BÖLÜM 07 · ARALIK 2022yaktın bizi reis
o dönem dolar$ ≈ 18,70 ₺
- Yıllık enflasyon Ekim 2022’de %85,51 ile Türkiye tarihinin zirvesine ulaştı (TÜİK). Faiz düşük tutulmaya devam edildi. kaynak: TÜİKCumhuriyet
- Alım gücü erirken “yaktın bizi reis”, dönemin ruh halini özetleyen bir seslenmeye dönüştü.
BÖLÜM 08 · TEMMUZ–AĞUSTOS 2024itibardan tasarruf
o dönem dolar$ ≈ 33,00 ₺
Meraklılar için bu bölümün daha geniş editöryel seçkisinden oluşan itibardan tasarruf XL (Ağustos 2024) da aşağıda.
- Haziran 2023’te Hazine ve Maliye Bakanı olan Mehmet Şimşek ile ortodoks politikaya dönüldü; politika faizi %8,5’ten kademeli olarak %50’ye çıkarıldı. kaynak: TCMB
- Yıllık enflasyon 2023’ü %64,8, 2024’ü %44,4 ile kapattı; Mayıs 2023’te ≈ 20 ₺ olan dolar 2024 yazında ≈ 33 ₺’ye çıktı. kaynak: TÜİK