baraj yapılabilir: hasankeyf

1954 yılında, baraj projesi dsi tarafından dicle nehri’nin toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesine ilişkin çalışmalar doğrultusunda başlatıldı.

1971 yılında elektrik işleri etüd idaresi tarafından bir “dicle ırmağı ön fizibilite raporu” hazırlandı ve 10 baraj yeri seçeneği araştırıldı.

1975 yılında aynı kuruluş, baraj seçeneklerinin teknik ve ekonomik yapılabilirliğini araştıran “mühendislik jeolojisi raporu”nu hazırladı.

1980–1982 yılları arasında projenin fizibilite çalışmaları uluslararası bir konsorsiyum tarafından hazırlandı. 1982 yılında proje gap (güneydoğu anadolu projesi) kapsamında kabul edilen proje, 1998 yılında programa alındı.

1999 yılında avukat kemal vurdoğan, tmmob, hasankeyf belediyesi ve anadolu sanat tarihçileri derneği, sit alanı içinde bulunan hasankeyf’in sular altında kalıp kültürel değerlerin yok olacağını vurgulayarak bakanlar kurulu’nun ılısu baraj ve hes projelerine izin veren kararının iptali istemiyle danıştay’a başvurdu fakat talep reddedildi.

2001 yılında yurt dışında kurulu 4 kuruluşun oluşturduğu “ılısu çevre grubu” proje hakkındaki çed raporunu yayımladı. 2005'te yenilenen rapora göre ılısu baraj projesi; ekonomik, çevresel ve toplumsal açılardan “kusurlu” bir projeydi.

2005 yılında ılısu barajı projesine destek vermesi düşünülen alman, avusturyalı ve isviçreli üç avrupa şirketine kredi başvurusu yapıldı.

2006 mardin ve şırnak il sınırları arasında dargeçit ilçesinin 15 km doğusunda ve dicle nehri üzerinde inşa edilmesi planlanan ılısu barajı’nın temeli, 5 ağustos’ta dönemin başbakanı recep tayyip erdoğan’ın katıldığı törenle atıldı.

2009 yılında ılısu barajı’na finansal destek sağlayan avrupalı kredi kuruluşları, uluslararası kredi standartlarının yerine getirilmemesi sebebiyle projeden çekildiklerini açıkladı.

“hasankeyf yok olmasın” kampanyası çerçevesinde doğa derneği’yle beraber çalışan ses sanatçısı tarkan, kültür ve turizm bakanı ertuğrul günay’ı makamında ziyaret etti.

2011'de çevre ve orman bakanlığı, çed (çevre etki değerlendirmesi) yönetmeliğini değiştirerek ılısu barajı’nı muafiyet kapsamına aldı.

2012 4 nisan’da başbakanlık, resmi gazete’de yayımlanan genelge ile projenin gerçekleşmesi için malzeme ocakları, bağlantı yolları, nakil hatları gibi tüm alt ve üst yapı inşaatlarının çed’den muaf tutulması kararını verdi.

2013 yılında tmmob mimarlar odası ve peyzaj mimarları odası, genelgenin ilgili maddesinin iptalini ve yürütmeyi durdurma kararı alınmasını talep etti. danıştay 14. dairesi odayı haklı bularak projeye çed zorunluluğu getirilmesine ve yürütmenin durdurulmasına hükmetti. hasankeyf’i yaşatma girişimi’nin iddialarına göre çalışmaların yoğunluğu azaltılsa da karar uygulanmadı ve inşaat devam etti.

2014 temmuz ayında, çevre kanunu’na geçici üçüncü madde olarak konulan ve çeşitli projelere (ılısu projesi dahil) çed muafiyeti getiren değişiklik anayasa mahkemesi tarafından iptal edildi.

ağustos ayında pkk, baraj inşaatında çalışan 4 işçiyi kaçırdı. 1 eylül’de işçilerin serbest bırakılmasıyla şirket yetkilileri inşaatın devamı için diğer işçileri de geri çağırdı. güvenlik endişesi nedeniyle işçiler çalışmaya geri dönmedi ve istifa etti, bunun üzerine baraj inşaatı durduruldu.

aralık ayında dsi, baraj inşaatının yeniden başlayacağını duyurdu.

2015 29 mart’ta dargeçit’te hdp ve bdp öncülüğünde düzenlenen yürüyüşte ılısu barajı ve hes projesi protesto edildi.

21 haziran’da baraj inşaatında işten çıkarılan 3 işçinin patronların korumaları tarafından silahlı saldırıya uğradıkları gerekçesiyle işçiler şantiyeyi bastı, firma ofislerini, iş makinelerini ve servis araçlarını ateşe verdi. baraj çalışmalarının durdurulduğu açıklandı.

24 ağustos’ta batman mezopotamya ekolojik hareketi 20 eylül gününü “dünya hasankeyf günü” ilan etti.

2016 16 mart’ta kültürel mirasların korunmasında önde gelen kuruluşlardan olan “europa nostra”, hasankeyf’i “avrupa’nın tehlikede olan 7 kültürel mirası” listesinde gösterdi.

ağustos ayında dsi ile işi yüklenici firma arasında “hasankeyf antik kentinin jeolojik-jeoteknik bakımdan araştırılması ve güçlendirilmesi yapım işi” sözleşmesi imzanladı fakat işi yüklenici firmanın iflas etmesi üzerine proje durduruldu. daha sonra 21 haziran 2017'de orman ve su işleri bakanı’nın yaptığıyla açıklamayla, projeyle ilgili yeni bir ihale açıldığını ve ihaleyi kazanan firmanın aynı proje üzerinde tekrar çalışmaya başladığını duyuruldu.

bakanlar kurulu; diyarbakır, batman, siirt ve şırnak’ta baraj suları altında kalacak olan 50 köydeki 990 parsellik alanın acele kamulaştırılması kararı aldı.

2017 yılı başında, baraj inşaatının büyük çoğunluğunun tamamlanmasıyla baraj su tutmaya başladı. baraj gölü altında kalacak olan ilçedeki tarihi yapıların bir kısmı yeni yerleşim birimine taşınıyor.

12 mayıs’ta akkoyunlu hükümdarı uzun hasan’ın otlukbeli savaşı’nda ölen oğlu zeynel bey için yaptırdığı ve hasankeyf’in sembolü haline gelen “zeynel bey türbesi” ılısu barajı’nın su tutmasıyla sular altında kalacağından, 2 kilometre uzaklıktaki hasankeyf yeni kültürel park alanı’na taşındı. haziran 2017 itibariyle ılısu barajı ve hes projesinin yüzde 96'sı tamamlandı.

14 ağustos’ta antik kentin geleceği, bölgedeki kayaların dinamitlerle patlatıldığı haberleriyle yeniden gündeme taşındı. “hasankeyf’i yaşatma girişimi”nin facebook hesabından yaptığı yazılı açıklamada, güçlendirme projesi kapsamında yapılacak çalışmalar için tehlike arz eden kayaların düşürülme çalışmalarında dinamit kullanıldığını, bu yöntemin diğer kayaları da olumsuz yönde etkilediğini, düşürülmesi gerekli olmayan kayaların da düşürüldüğünü söyledi.

hasankeyf kaymakamı faruk bülent baygüven, “hasankeyf kalesinde düşme tehlikesi olan 24 kayanın uzman gözetiminde özel bir dağcı ekip tarafından düşürüldüğünü” söyleyerek “dağcı ekip, tarihi varlıklara zarar vermeden özel teknikle kayaları indiriyor. kayaların düşürülmesinin amacı kalenin turizme açılmasından sonra olası kazaların önüne geçmektir. bunun yanı sıra suyla temasının ardından erime riski olan mağaralar da dolgu yapılarak güçlendiriliyor.” dedi.

batman valisi ahmet deniz de konuyla ilgili “bunlar kontrollü bir şekilde uzmanlarımızın ve bilim heyetinin denetiminde hiçbir patlayıcı kullanılmaksızın tamamen dağcılar vasıtasıyla düşürülüyor. mağaraların bir kısmı dolgu yapılarak iyileştiriliyor. buralarda da birtakım dezenformasyonlar, çürümeler var. tamamen tarihi dokuya zarar vermeden çalışmalar devam ediyor. tehlike arz eden alanların temizlenmesi ve güçlendirme çalışmalarından sonra kale yeniden turizme ve vatandaşların ziyaretine açılacaktır.” açıklamasını yaptı.

batman valiliği’nin açıklamasında “hasankeyf antik kenti’nin jeolojik ve jeoteknik bakımdan güçlendirilmesi çalışmalarında herhangi bir patlayıcı madde kullanılmamaktadır. bilim heyeti nezdinde uzman dağcı ekipler tarafından tehlike arz eden kayalar ekolojik kaya kırıcı teknolojisi ve hidrolik kriko yöntemleriyle kontrollü bir şekilde düşürülmektedir.” denildi.

16 ağustos’ta kayaların dinamitle düşürülmesi iddialarını incelemek üzere inşaat mühendisleri, jeoloji mühendisleri ve mimarlardan oluşan 5 kişilik bir heyet bölgeyi incelemeye gitti. iddialarla ilgili heyetin üyelerinde inşaat mühendisleri odası şube başkanı ferhat demir “o kayalar orada binlerce yıldır duruyor. yaptıkları sadece tahribat. amaçları ne, niye indiriyorlar? bunu anlamamız gerekiyor. eski fotoları da inceleyeceğiz. ancak gözlemlediğimiz alttaki mağaralar, şarap mahzenleri yıkımdan tahribat görmüş. mağaraların önü kapanmış. kayalar risk teşkil ediyorsa uygun yöntemlerle olması gerekiyordu. en azından çelik fileler çekilip alttaki şeylere zara verilmemesi gerekiyordu. gelişigüzel bir yıkım yapılması uygun değil.” cümlelerini sarf etti.

hdp adana milletvekili meral danış beştaş ve chp istanbul milletvekili sezgin tanrıkulu hasankeyf’teki kayaların dinamitle düşürülmesiyle ilgili iddialara yönelik bir meclis araştırması açılmasını talep etti.