Ocak 2012'de Twitter'da bir vatandaş haberciliği deneyi olarak başlayan, beşinci yılında video odaklı yaratıcı bir gazetecilik deneyine dönüşen ve bugün Türkiye'nin öncü yeni medya yayıncılarından biri hâline gelen 140journos'un hikâyesi, kökeni, yöntemi, akademik literatürdeki yeri, yaratıcı ekibi ve bugünü.
140journos; orijinal belgeseller üreten 140journos, çizgi filmler üreten 140juniors ve yapay zeka içerikleri üreten 140journey markalarından oluşan, İstanbul merkezli bağımsız bir yeni medya yayıncısıdır. Alt marka adları, yılların birikmiş yanlış yazımlarından sarkastik biçimde türetildi.
EST. OCAK 2012YENİ MEDYAİSTANBUL
İçindekiler
00
140journos Nedir?
Üç marka, tek yayıncı
140journos, İstanbul merkezli bağımsız bir yeni medya yayıncısıdır. Siyasi ve toplumsal meseleleri konu alan orijinal belgeseller üretir; bu belgeselleri kendi tanımladığı formatlar ve kendine özgü yöntem setleriyle, başta YouTube olmak üzere dijital platformlarda yayınlar.
Yayıncının çatısı altında üç marka bulunur. 140journos, orijinal belgesellerin üretildiği ana markadır. 140juniors, aynı editöryel dünyanın çizgi film üreten koludur; Türkiye gündemini animasyonun diliyle işler. 140journey ise yapay zeka içerikleri üreten en yeni markadır; üretken yapay zeka araçlarıyla anlatı ve görselleştirme deneyleri yapar.
İsim konusunda küçük bir açıklama borcumuz var. "140journos" adı, ilk duyan için karmaşık gelebilir; üstelik bazı logolarımızda kullandığımız kısaltılmış "140j" yazısı, markanın adının "140j" olduğu izlenimini de yaratabiliyor. Netleştirelim: yayıncının adı 140journos'tur; "140j" yalnızca görsel bir kısaltmadır, "journos" ise İngilizcede gazeteciler için kullanılan argo bir kelimedir. Peki ya "140"? Onun hikâyesi, bir sonraki bölümün konusu.
01
"140" Nereden Geliyor?
Ocak 2012 · Twitter'ın karakter limiti ve halka ait bir haber ajansı fikri
140, şimdi adı X olan eski adıyla Twitter'ın formatına adını veren karakter limitiydi. Söyleyecek sözün ne olursa olsun, onu 140 karakterde, akıllıca yazmalıydın. 140journos, adını bu kısıtın yarattığı disiplinden alır.
140journos'un kurucuları bu mecrayı, anaakım medyanın haberleştirmediği meseleler için Türkiye çapında haberleşme ağları kurarak halka ait bir haber ajansı kurma fikriyle, Ocak 2012'de başlattı. Fikrin arka planında, dönemin medya ikliminde büyük haberlerin bile saatlerce ekranlara düşmeyebildiği bir Türkiye vardı; kurucular, mikrofonunda bir televizyon logosu olmadan da haber verilebileceğini kanıtlamak istiyordu. Hesap açıldı, ilk duruşmalar ve sokak olayları 140'ar karakterlik tweet'lerle, yerinden aktarılmaya başlandı.
Deney kısa sürede kendi literatürünü yarattı. Akademisyenler bu pratiği önce "örgütlü vatandaş haberciliği" olarak tanımladı; teknososyolog Zeynep Tüfekçi ise 140journos'un hikâyesini dinlediğinde bunun bilinen anlamıyla vatandaş haberciliği değil, bir tür "journalistic citizenship" (gazetecilik pratiği üzerinden kurulan bir yurttaşlık) olduğunu söyleyecekti. 2013'e gelindiğinde proje, Türkiye'nin dört bir yanından yüzlerce gönüllünün içerik ürettiği, doğrulama süreçleri işleyen, tarafsız dille yayın yapan ülke çapında bir ağa dönüşmüştü.
Türkiye'nin siyasi ve toplumsal koşulları, beşinci yılında 140journos'u yeni bir formata doğru itti. Ama "140" adı, o eski günlerden kalan bir referans olarak kaldı: bir karakter limitinin öğrettiği şeyi unutmamak için: az yerde çok şey söylemek.
02
Beşinci Yıl: Format Değişimi
Ocak 2017 · Video odaklı yaratıcı bir gazetecilik deneyi
Ocak 2012'de vatandaş haberciliği ile başlayan 140journos, beşinci yılında (2017'nin Ocak ayında) video odaklı yaratıcı bir gazetecilik deneyine başladı. Bu deney ile 140journos, Türkiye'de yeni medya alanında öncü bir yayıncıya dönüştü.
kurgu masasından · 140journos post-prodüksiyon
Dönüşümün merkezinde format vardı. 140journos, baştan tanımladığı belgesel formatı ve kendine özgü yöntem setleriyle yeni medya için sayısız gazetecilik deneyi gerçekleştirdi: arşiv taramasının, saha çekiminin, veri görselleştirmenin ve müziğin aynı anlatı içinde eritildiği; süresi konuya göre belirlenen; başından sonuna bir sinema işi gibi kurgulanan belgeseller. Hikâyeci anlatı ve yaratıcı kurgu, oyunun kurallarını değiştirdi.
Bu değişimin sektörel bir anlamı da vardı. Gazetecilik; önemli, ancak yeniliğe büyük oranda kapalı ve sorunlarının büyük çoğunluğu da bu kapalılıktan kaynaklanan bir alandır. 140journos, yaratıcı endüstrinin yetenek havuzunu ve beceri setlerini (sinemacıları, tasarımcıları, müzisyenleri, animasyon sanatçılarını) gazeteciliğin içine taşıyarak bu alanın değişmesinde rol oynadı. Türkiye'de bugün "yeni medya belgeseli" dendiğinde akla gelen görsel dilin ve anlatı yapısının önemli bir kısmı, bu deneyin içinde şekillendi.
03
Akademik İlgi ve Uluslararası Tanınırlık
TIME'dan Harvard'a: bir vaka olarak 140journos
140journos, kuruluşundan bu yana yalnızca bir yayıncı olarak değil, yeni medya çağında gazeteciliğin dönüşümünü inceleyen araştırmacılar için bir vaka olarak da izlendi.
TIME dergisi, 2015 yılında 140journos kurucularını Türkiye'de gazeteciliği dönüştüren isimler arasında gösterdi. Aynı yıllarda, Columbia Üniversitesi akademisyeni teknososyolog Zeynep Tüfekçi ile Harvard, Princeton, Columbia, Northwestern ve MIT gibi üniversitelerde konuşmalar ve tartışmalar içeren turneler düzenlendi. Tüfekçi'nin ağ toplumunda protesto ve medya üzerine temel referans kitabı hâline gelen Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest (Yale University Press, 2017), 140journos'un da içinden geçtiği dönemin Türkiye'sini bu literatürün merkezine yerleştirdi.
"buraya bakarlar" · 140journos görsel işlerinden
Amerika ve İngiltere'deki, 140journos'un çağdaşı olan yeni medya yayıncılarıyla ortak çalışmalar hazırlandı ve bilgi paylaşımları yapıldı. Columbia Journalism School'a bağlı Tow Center for Digital Journalism'da yöntemler anlatıldı; Harvard'ın Nieman Reports'u kuruluş hikâyesini ve modeli iki ayrı yayında işledi; Columbia SIPA'nın Journal of International Affairs'i projeyi Türkiye'de değişen medya manzarasının örneği olarak inceledi. Şüphesiz bütün bunlar, 140journos'un da bir seyircisi olduğu bu Türkiye dramasını anlamlandırmakta ve 2010'lu yıllarda karşı karşıya kaldığı durumlarda yeni yollar keşfetmek için ön açıcı oldu.
Dünyanın dört bir yanından akademiler 140journos'u bir vaka olarak inceledi ve halen incelemeye devam ediyor. Yeni medya içeriklerinin oluşumu, topluluğu merkeze alan medya kurumu oluşumu, gazeteciliğin içinde drama unsurlarının kullanıldığı yapımların oluşumu ve gelişimi, algoritma çağında bilginin yayılımı ile yeni medya ekonomisi gibi alanlarda 140journos üzerine pek çok makale ve tez yazıldı.
Bunların en kapsamlılarından biri, University of Arizona'da hazırlanan ve 140journos'un on yıllık evrimini On the Ground (sahada), Curatorial (küratöryel) ve Professional/Creative (profesyonel-yaratıcı) olmak üzere üç ayrı evrede modelleyen yüksek lisans tezidir. Peter Lang tarafından yayımlanan Journalism in Turkey: Practices, Challenges, Opportunities (2020) derlemesinde ise 140journos'a müstakil bir bölüm ayrıldı: "From Citizen Journalism to Alternative Media: The Case of 140journos". Tam liste, bir sonraki bölümdeki kaynakçada.
04
Literatürde 140journos
Seçilmiş kaynakça · kitaplar, tezler, akademik yayınlar ve basın
Aşağıdaki liste, 140journos'u konu alan veya vaka olarak inceleyen yayınlardan bir seçkidir. Tümü kamuya açık kaynaklardır; başlıklara tıklayarak ulaşabilirsiniz.
"5 Questions for Engin Onder". Nieman Reports, Harvard University, 2017. (Ayrıca bkz. "A Sense of Exhilaration and Possibility", Nieman Reports, Bahar 2014.)
"Citizen Journalism in Turkey". Political Critique · Connected Action, 2016. (Zeynep Tüfekçi'nin "journalistic citizenship" tespiti ve European Cultural Foundation destekli atölyeler üzerine.)
Not: 140journos'a değinen akademik çalışmaların tamamı bu listeden ibaret değildir; yeni medya, vatandaş haberciliği ve alternatif medya literatüründe 140journos'a atıf yapan çok sayıda makale ve lisansüstü tez bulunmaktadır. Liste, doğrudan erişilebilir birincil kaynaklarla sınırlı tutulmuştur.
05
Yaratıcı Ekip ve Yapım Hizmetleri
Çok disiplinli bir mutfak
Bugün birçok disiplin, 140journos yaratıcı ekibinde bir arada: gazetecilik, siyaset bilimi, sinemacılık, fotoğrafçılık, müzisyenlik ve yaratıcı endüstrilerin birçoğundan yapımcılar ve düşünen insanlar, 140journos'un fikirlerinin oluşması için bir arada Türkiye'yi izliyor.
sahadan kurguya · 140journos prodüksiyon hattı
Bu mutfak yalnızca kendi belgesellerini üretmiyor. 140journos; dünyanın ve Türkiye'nin en büyük yayıncılarının araştırma, saha prodüksiyonu, post-prodüksiyon ve editöryel danışmanlık işlerini üstleniyor. Netflix'in bir tedarikçisi; senaryo doktorluğundan prodüksiyonunu ve post-prodüksiyonunu üstlendiği yapımlara kadar uzanan çalışmaları bulunuyor. HBO Max'te iki farklı seriyle, toplam dokuz bölümlük bir külliyatla yer alıyor. Exxen'de beş bölümlük, Gain'de aynı şekilde yayınlanmış çalışmaları var.
Bağımsız bir yayıncının nasıl ayakta kaldığını merak edenler için cevap burada. Kendi belgesellerimizde edindiğimiz yöntem ve beceri seti, aynı zamanda uluslararası ölçekte talep gören bir yapım hizmetleri pratiğine dönüşmüş durumda; bu pratik de editöryel bağımsızlığımızı finanse ediyor.
06
Bugün: 15. Yıla Doğru
Editör masasından sahaya, her gün
140journos, 15. yılına yaklaştığı şu günlerde Türkiye'yi anlamak için editör ekibiyle her gün ilişkiler kurmaya devam ediyor: Türkiye'nin farklı şehirlerinde ya da Türkiye'yi coğrafi, kültürel ya da siyasi olarak ilgilendiren konuların peşinde, dünyanın farklı ülkelerinde.
Bugüne kadar 250'den fazla belgesel içerik üretildi ve yüzlerce milyon izlenmeye ulaşıldı. 140journos, 2 milyon abonesine her ay belgesel ve çizgi film içerikleriyle özgün projeler geliştirmeye devam ediyor. Bu sitede gezindiğiniz her kart, o üretimin bir parçası.
07
Manifesto
Daha Az Yanlış Yapmaya Dair
140journos’un formal bir manifestosu yok.
Ama 2013–2016 arasında her hafta vatandaş haber bültenimizi sunduğumuz Açık Radyo’nun kurucusu Ömer Madra’nın bizimle paylaştığı bir George Monbiot makalesi, yapmaya çalıştığımız şeyin özeti gibiydi.
Ömer Madra’nın sesinden 140journos’a bırakılan “Daha Az Yanlış Yapmaya Dair”, 140journos’un felsefesinin bir özeti sayılabilir.
İş başvuruları, yalnızca bireysel portfolyolar üzerinden yapılmaktadır. Araştırmacı ve editör alımları bir sonraki duyuruya kadar kapalıdır. Video kurgusu ve motion tasarımıyla ilgilenen ileri düzey profesyoneller, detaylı portfolyolarını portfolio@140journos.com adresine gönderebilirler.
sorularınızı sosyal medya hesaplarımızdan ya da info@140journos.com üzerinden iletebilirsiniz.
