dünya siyasetini sağa kaydıran suriye
orta doğu’daki siyasi dengesizlik en sonunda suriye’yi vurdu ve iç savaşla birlikte 2011’de, milyonlarca insan dünyanın her yerine akın etmeye başladı. suriye’de peydah olan ışid gibi, ortadoğu merkezli birçok terör örgütü, batı ülkelerine korku saldı ve ülkelerin siyasetleri yakılan bu fitille şekillenmeye başladı. sağ siyaset için mülteci konusu bir siyaset alanı yarattı. peki suriye, dünya siyasetini nasıl sağa kaydırdı? hangi ülkelerde ne kadar etkili oldu? bunu seçim sonuçları ve istatistiklerle inceledik.
başlamadan önce iki bilgi verelim:
- 1- post-truth siyaseti nedir?
- 2- şu anda mültecilerin durumu aşağı yukarı nasıl?
abd’de trump’ın seçilmesi, birleşik krallık’ta yapılan brexit halkoylamasıyla ab’den ayrılma kararı çıkması ve türkiye’de erdoğan’ın konsolidasyonu, post truth’a örnek gösterilir.
post-truth nedir?
gerçeklik sonrası; politika ve seçim vaadinden uzakta, gerçekliği kanıtlanmayan olgular ve insanların duyguları üzerinden siyasi propaganda yapmaya denir.
trump ve brexit’in post-truth başarısı da çoğunlukla islam ve göç karşıtlığı, yabancı korkusundan yürümüştü.
trump, “onlar ülkemize kötülük getiriyor” diyorken brexit kampanyaları “76 milyon nüfuslu türkiye ab’ye girmek üzere. ab’den ayrılmak üzere oy kullanın.” şeklindeydi ve hepsi teker teker işe yaradı.
peki siyasi kampanyalara konu olan suriyeli mültecilerin durumu nasıl?
mültecilerin durumu
avrupa
2015’in sonunda, sığınmacılık hakkı verilen mülteci sayıları:
almanya: 141 bin. isveç: 32 bin. italya: 30 bin. fransa: 21 bin. hollanda: 16 bin. birleşik krallık: 14 bin.
toplam verilen sığınma onayı: 1 milyon 255 bin.
2016'nın son çeyreğinde almanya’nın sığınmacılık hakkı verdiği mülteci sayısı 211.300'dü ve bunlardan 108.900'ü suriyeli. diğer ülkelerdeki durumun kötü olduğunu ve türkiye ile imzalanan geri kabul anlaşmasının da diplomatik krizden dolayı feshedilmek üzere olduğunu düşünürsek, mültecilerin durumu pek parlak değil.
amerika kıtası
obama’nın görev yaptığı surede, 1 ekim 2011–31 aralık 31 2016 tarihleri arasında abd’ye 18,007 mülteci alındı.
27 ocak 2017’de trump’ın, göreve geldiğinde yürürlüğe koyduğu ilk uygulamalardan biri, 7 ülkeye 90 günlük ziyaret yasağıydı. bu ülkeler: ırak, suriye, iran, sudan, libya, somali, yemen.
ayrıca trump, obama’nın görevinden kalan 110 bin mülteci üst sınırını 50 bin’e çekti.
post truth’a konu olan ilk ülkemizle başlayalım: abd’de trump, clinton’dan daha az oy almasına rağmen başkan seçildi.
amerika birleşik devletleri
2012 başkanlık seçimleri
- barack obama, demokrat, %51.1
- mitt romney, cumhuriyetçi, %47.2
2016 başkanlık seçimleri
- hillary clinton, demokrat, %48.2
- donald trump, cumhuriyetçi, %46.1
*trump, amerika’daki çoğunlukçu seçim sisteminin getirisi olarak, sayıca fazla temsilcisi olan eyaletlerde üstünlük aldığından dolayı seçimleri kazandı.
birleşik krallık’ta iktidar değişmedi. muhafazakar partiden cameron hala iktidarda kaldı ama 2015'teki seçimlerde meclisin üçüncü partisi iskoç ulusal partisi oldu.
birleşik krallık
2010 genel seçimleri
- david cameron, muhafazakar parti, %36.1
- gordon brown, işçi partisi, %29.0
- nick clegg, liberal demokratlar, %23.0
2015 genel seçimleri
- david cameron, muhafazakar parti, %36.9
- ed miliband, işçi partisi, %30.4
- nick clegg, liberal demokratlar, %7.9
- nicola sturgeon, snp (iskoç ulusal partisi), %4.7
bk için en çarpıcı nokta şüphesiz brexit. 23 haziran 2016'da birleşik krallık, avrupa birliği’nde üyeliği üzerine halkoylaması yaptı. ve kurucu ülkelerden biri olduğu ab’den ayrılma kararı aldı.
brexit
23 haziran 2016'da birleşik krallık, avrupa birliği’nde üyeliği üzerine halkoylaması yaptı.
- ab’den ayrılmak isteyenler: %51.89
- ab’de kalmak isteyenler: %48.11
cameron, brexit’ten sonra istifa etti ve yerine yine muhafazakar olan theresa may geldi.
bir sonraki seçimler 2020’de.
muhafazakar partinin oylarının arttığı bir başka ülke de belçika.
belçika
2010 federal seçimleri
- bart de wever, yeni flemenk birliği, muhafazakar ve milliyetçi, %17.4
- elio di rupo, ps, sosyalist parti, %13.70
- charles michel, muhafazakar liberal parti, %9.28
2014 federal seçimleri
- bart de wever, yeni flemenk birliği, muhafazakar ve milliyetçi, %20.36
- elio di rupo, sosyalist parti, %11.67
- charles michel, muhafazakar liberal parti, %9.64
2019'daki seçimler için yapılan anketler
yeni flemenk birliği’nin %27.4 oyla iktidarda olacağı düşünülüyor.
hollanda
hollanda’nın da iktidar partisi değişmedi, muhafazakar parti başkanı rutte yine başbakan ama göçmen ve islam karşıtı wilders’ın partisi mecliste 2. sıraya yükseldi.
2012 seçimleri
- mark rutte, özgürlük ve demokrasi için halk partisi, muhafazakar liberal, %26.6
- diederik samsom, işçi partisi, %24.8
- geert wilders, özgürlük partisi; islam ve göç karşıtı, hollanda milliyetçisi, %10.1
2017 seçimleri
- mark rutte, özgürlük ve demokrasi için halk partisi, muhafazakar liberal, %21.3
- geert wilders, özgürlük partisi; islam ve göç karşıtı, hollanda milliyetçisi, %13.1
- sybrand van haersma buma, hristiyan demokratik parti, %12.4
- alexander pechtold, sosyal liberal parti %12.2
hırvatistan’da, 2011 seçimlerinde muhalefet olan muhafazakar parti, 2016’da iktidara geldi.
hırvatistan
2011 seçimleri
- zoran milanović, kukuriku, merkez sol parti, %40.0
- jadranka kosor, hdz, hırvat demokratik birlik, muhafazakar %23.8
2016 seçimleri
- andrej plenković, hdz, hırvat demokratik birlik, %36.27
- zoran milanović, sdp, sosyal demokrat parti, merkez sol, %33.82
bir sonraki seçimler 2020’de.
macaristan
2010 genel seçimleri
- viktor orbán, macar yurttaş birliği; göçmen karşıtı, milliyetçi-muhafazakar, %52.73
- attila mesterházy, birlik, merkez sol %19.30
2014 genel seçimleri
- viktor orbán, macar yurttaş birliği; göçmen karşıtı, milliyetçi-muhafazakar, %44.87
- attila mesterházy, birlik, merkez sol, %25.57
2018 seçim anketleri
- macar yurttaş birliği; göçmen karşıtı, milliyetçi-muhafazakar, %52.0
- mszp; sosyalist parti, %15
- daha iyi bir macaristan hareketi; milliyetçi, turancı, anti-ziyonist %14
fransa da konumuzun en popüler ülkelerinden biri. çünkü göçmen karşıtı, ab karşıtı le pen, 2012’de yüzde 17 oy almıştı ve 2017 seçim anketlerinde %44’e kadar oyu varıyor hatta bazı anketlerde iktidar olacağı gösteriliyor.
fransa
2011’de, ump (halk hareketi için birlik) partisinden nicolas sarkozy başkandı ve 2007’de 53.1% oyla seçilmişti.
2012 başkanlık seçimleri
- françois hollande, ps, (sosyalist parti) %51.64
- nicolas sarkozy, ump, (halk hareketi için birlik) %48.36
- marine le pen, fn, ulusal cephe, %17.90
mart, nisan 2017 başkanlık seçimleri
ilk tur 23 nisan’da, öndeki iki aday 7 mayıs’ta ikinci turda oylanacak.
adaylar: francois fillon (cumhuriyetçi), benoit hamon (sosyalist), marine le pen (ulusal cephe) and emmanual macron (bağımsız).
seçim anketleri
ilk tur: macron: %26, le pen %26.5, fillon %18
ikinci tur: ilk senaryo: macron %61 le pen %39
ikinci senaryo: fillon %56, le pen %44
yunanistan’da merkez sağ parti, 2012 genel seçimlerindeki oylarını 2015’te artırdı ama bu sırada sosyalist parti syriza iktidar oldu. asıl dikkate alınması gereken parti altın şafak çünkü bu parti aşırı milliyetçi ve bazı kişiler onun için neo-nazi diyor. yunanistan’da sol kesim bu partinin çok tehlikeli olduğunu savunuyor.
yunanistan
2009’da, pasok’tan (panhelenik sosyalist hareket) george papandreou iktidara geldi.
2012 genel seçimleri
- antonis samaras, nd, yeni demokrasi, merkez sağ, %18.9
- alexis tsipras, syriza, radikal sol koalisyon, sosyalist, %16.8
- evangelos venizelos, pasok, panhelenik sosyalist hareket, %13.2
2015 genel seçimleri
- alexis tsipras, syriza, radikal sol koalisyon, sosyalist, %35.5
- vangelis meimarakis, nd, yeni demokrasi, merkez sağ %28.1
- nikolaos michaloliakos, xa, altın şafak, aşırı milliyetçi, %7.0
bir sonraki seçimler 2019’da.
danimarka’da yine muhalefette olan muhafazakar partinin iki seçim arasında oylarını neredeyse iki kat artırdığını görüyoruz.
danimarka
2011 genel seçimleri
- lars løkke rasmussen, venstre (sol, danimarka liberal partisi), %26.7
- helle thorning-schmidt (sosyal demokratlar), %24.9
- pia kjærsgaard (danimarka halk partisi), %12.3
2015 genel seçimleri
- helle thorning-schmidt (sosyal demokratlar), %26.3
- kristian thulesen dahl (danimarka halk partisi), %21.1
- lars løkke rasmussen, venstre (danimarka liberal partisi), %19.5
bir sonraki seçimler 2019’da.
avusturya’da çarpıcı bir değişim var, sağ populist, milliyetçi muhafazakar, %15.2 oydan %46.2’ya yükselmiş.
avusturya
2010 başkanlık seçimleri
- alexander van der bellen, bağımsız, sosyal demokrat parti, %79.3
- barbara rosenkranz, sağ populist, milliyetçi muhafazakar, %15.2
2016 başkanlık seçimleri
- alexander van der bellen, bağımsız, yeşil parti üyesi, %53.8
- norbert hofer, sağ populist, milliyetçi muhafazakar, %46.2
bir sonraki seçimler 2022’de.
devamlı göçmen çağrılarından tanıdığımız kanada’da muhafazakarlaşma pek yok. ama yine de muhafazakar parti %31.89 gibi ciddi bir oya sahip.
kanada
2011 federal seçimleri
- stephen harper, muhafazakar parti, %39.62
- jack layton, yeni demokratik parti (merkez sol), %30.63
- michael ignatieff, kanada liberal partisi, %18.91
2015 federal seçimleri
- justin trudeau , kanada liberal partisi, %39.47
- stephen harper, muhafazakar parti, %31.89
- thomas mulcair, yeni demokratik parti (merkez sol), %19.71
italya’da da muhafazakar partiden berlusconi’nin oyları düşmüş, hatta 2018 anketleri için bazı kurumlar 5 yıldız hareketi’nin iktidar bile olacağını söylüyor.
italya
2008 seçimleri
- silvio berlusconi, özgürlük halkı, merkez sağ: %46.8 temsilciler meclisi, %47.3 senato
- pier luigi bersani, demokratik parti: %37.5 temsilciler meclisi, %38.0 senato
2013 seçimleri
- pier luigi bersani, demokratik parti, %29.55, temsilciler meclisi, %31.63, senato
- silvio berlusconi, özgürlük halkı, merkez sağ, %29.18 temsilciler meclisi, %30.72 senato
2018 seçimi için anket sonuçları:
- 5 yıldız hareketi %30.0
- demokrat parti: %26.0
peki nedir bu 5 yıldız hareketi?
komedyen pepe grillo, 2009’da 5 yıldız hareketini kurdu. beş yıldız’da beş temel konuya referans vardır: kamusal su, sürdürülebilir ulaşım, kalkınma, internet erişimi ve çevrecilik.
yine tartışmalı ülkelerden başlıcalarından almanya ile noktalayalım. muhafazakar partinin oyları düştü ve merkel eylül’deki seçimlerde sosyal demokrat martin shulz tehlikesi ile karşı karşıya, şu anki anketlerde oylar yüzde 34 ve 33 olarak başa baş gidiyor, bazı anketlerde shulz’un öne geçeceği söyleniyor.
asıl dikkat edilmesi gereken parti alternativ für deutschland; almanya için en iyi alternatifin göç ve islam karşıtlığı olduğunu savunuyor ve meclisteki oyu %4.7.
almanya
angela merkel, 2009’daki seçimlerde seçilmişti 2011’de halen şansölyeydi.
2013 federal seçimleri
- angela merkel, cdu/csu (hristiyan demokrat birliği & hristiyan sosyal birliği), %41.5
- peer steinbrück, spd (almanya sosyal demokrat partisi), %25.7
- gregor gysi, left (sol parti), %8.6
- bernd lucke, alternative für deutschland, islam ve göz karşıtıü milliyetçi-muhafazakar parti %4.7
24 eylül 2017 seçim anketleri
cdu %33, spd %32
çizgisi kaymayan, derlememizin istisnaları: norveç ve isveç.
norveç
2009 seçimleri
- jens stoltenberg, işçi partisi, %32.7
- siv jensen, muhafazakar liberal parti, %22.1
- erna solberg, muhafazakar parti, %14.1
2013 seçimleri
- jens stoltenberg, işçi partisi, %30.8
- erna solberg, muhafazakar, %26.8
- siv jensen, muhafazakar liberal, %16.3
2017 seçimleri için anket sonuçları
- işçi partisi: %34.4
- muhafazakar parti: %25.3
- muhafazakar liberal parti: %12.6
isveç
2010 seçimleri
- mona sahlin, sosyal demokrat parti, %30.7
- fredrik reinfeldt, ılımlı sağ, %30.1
- peter eriksson & maria wetterstrand, yeşiller partisi, %7.3
2014 seçimleri
- stefan löfven, sosyal demokrat parti, %31.0
- fredrik reinfeldt, ılımlı sağ, %23.3
- jimmie akesson, isveçli demokrat partisi, %12.9