iki nevruz arası: çözüm sürecinin en kritik yıllarının özeti

2015 nevruz’undan bugüne neler oldu, müzakereler nasıl sona erdi? 1984 yılından beri süren türkiye cumhuriyeti ve pkk çatışmasının barışçıl çözüme en çok yaklaştığı çözüm sürecinin ardından geçen en kritik 2 yılı derledik.

mart 2015

2015 nevruz’unda diyarbakır’da pkk lideri abdullah öcalan’ın gönderdiği bir mektup okundu. i̇ki dilde okunan mektup, pkk’yı silahlı mücadeleyi sonlandırmak için kongre yapmaya çağırıyordu.

22 mart 2015’in gazete manşetlerinde öcalan’ın çağrısı kadar, mektupta bahsedilen izleme heyeti fikrine erdoğan’ın eleştirileri yer aldı. cumhurbaşkanı, 28 şubat 2015’te dolmabahçe’de yapılan görüşmedeki fotoğrafı da yanlış bulduğunu belirtti.

erdoğan’ın eleştirdiği fotoğraf karesi, başbakan yardımcısı yalçın akdoğan, i̇çişleri bakanı efkan ala, ak parti grup başkanvekili mahir ünal ve hdp’li vekiller sırrı süreyya önder, i̇dris baluken ve pervin buldan’ın görüşmesi sonrası çekilmişti.

erdoğan’ın çıkışına dönemin hükümet sözcüsü bülent arınç’ın verdiği yanıt, devletin üst kademesinde sürecin ilerleyişiyle ilgili görüş farklılıklarını ortaya koydu.

nisan 2015

öcalan’la i̇mralı’da görüşen hdp heyetinde yer alan milletvekili sırrı süreyya önder, son görüşmelerinin 6 nisan’da olduğunu söyledi. heyet, 6 nisan’dan sonra bir daha öcalan ile görüşemedi.

11 nisan 2015’te hdp ve dbp’nin ağrı diyadin’deki fidan dikme etkinliği sırasında pkk ve tsk arasında yaşanan çatışma, sürece yönelik bir sabotaj girişimi olarak görüldü. 2 hpg mensubu ve hdp’li canlı kalkan cezmi budak çatışmada hayatını kaybetti.

diyadin belediye başkanı hazal aras, hpg mensuplarının kendilerine “bizim ciddi bir katliam yapmamız bekleniyordu. o askerleri önümüze adeta bir yem olarak koydular. bölgeye hâkim değiller. i̇steseydik hepsini öldürebilirdik.” dediğini aktardı. ağrı valiliği, diyadin’de askerlere ateş açıldığını, hpg ise ilk ateşi askerlerin açtığını duyurdu. tsk’dan yapılan açıklamada, “bölgeye gelen vatandaşlarımızın, yaralı personelimize yardımı takdire şayan” denildi.

mayıs 2015

18 mayıs 2015’te adana ve mersin’deki hdp binalarına çiçek ve kargo paketi ile gönderilen bombaların eş zamanlı patlaması sonucu 6 kişi yaralandı.

haziran 2015

5 haziran 2015 günü hdp’nin diyarbakır’daki seçim mitingine bombalı saldırı düzenlendi. saldırıda 5 kişi öldü, 400'ün üzerinde kişi de yaralandı. patlamanın ertesi günü selahattin demirtaş’ın yaptığı konuşma, kamuoyunun gündemindeydi: “bu zor günlerden elbet elele verip, omuz omuza verip çıkacağız. nasıl çelikten bir yürek olduğumuzu göstermemiz gereken zamanlardır.”

hdp, 7 haziran genel seçimleri’nde %13,12 oy alarak barajı geçti ve mecliste 80 sandalye kazandı.

temmuz 2015

erdoğan, 18 temmuz 2015’teki konuşmasında, 28 şubat’taki görüşmeyle ilgili “dolmabahçe mutabakatı” ifadesini kabul etmediğini belirtti. davutoğlu, ekim 2015’te “dolmabahçe bir mutabakat değil pkk/hdp tarafının ‘biz silah bırakma kongresi topluyoruz’ dediği tek taraflı bir irade beyanıydı. sayın akdoğan ve ala’nın orada bulunması onlara cesaret vermek içindi.” dedi.

11 temmuz 2015 günü pkk’yı da içine alan çatı örgüt kck, bir açıklama yayınladı. açıklamada, “tüm barajların yapımını durdurma ve bunun için gerilla güçleri dahil her türlü imkanı seferber etme kararı alındığı” belirtildi. “barajlar ve baraj yapımında kullanılan araçların gerilla güçlerinin hedefinde olacağı” açıklandı.

kck yöneticilerinden bese hozat, 15 temmuz 2015’te özgür gündem’deki yazısında “yeni süreç, devrimci halk savaşı sürecidir” başlığını kullandı. Yazıda, “erdoğan seçim sonrası türkiye’yi kilitlemiş, rehin almış durumda. bu kilidi açmak, rehine durumunu ortadan kaldırmak gerekiyor. 7 haziran seçimleri üzerinden bir ayı aşkın bir zaman geçmesine rağmen sanki türkiye’de seçimler olmamış, akp iktidardan düşmemiş gibi bir durum yaşanıyor.” denildi.

19 temmuz 2015’te ise kck yöneticilerinden cemil bayık, “halk olarak meşru savunma geliştirilmeli. tüm halkımız silah almalı, bu temelde kendini eğitmeli ve örgütlemeli. daiş ve sömürgeci tüm güçlerin her türlü saldırısına karşı köylerde, kentlerde, mahallelerde yer altı sistemi, tüneller, mevzi sistemi geliştirmeli.” açıklamasında bulundu.

20 temmuz’da suruç’tan kobane’ye gidecek olan sosyalist gençlik dernekleri federasyonu’na yönelik canlı bomba saldırısı gerçekleşti. 34 kişi hayatını kaybetti, 103 kişi yaralandı.

aynı gün, yani 20 temmuz’da, adıyaman’da baraj inşaatlarına yönelik saldırılar nedeniyle arazide arama tarama faaliyeti yürüten jandarma ekipleri, pkk ile çatıştı; müsellim ünal hayatını kaybetti.

22 temmuz günü şanlıurfa ceylanpınar’da polis memurları feyyaz yumuşak ve okan acar kaldıkları evlerinde başlarından vurularak öldürüldü. saldırı “apocu intikam tugayı” tarafından üstlendi. kck eş başkanı cemil bayık, bbc’ye verdiği mülakatta, saldırının kendilerinin yöntemi olmadığını söyledi.

polisleri öldürmekle suçlanan 7 kişiden bazıları için tutuklama kararı veren hâkim nurettin bulut 15 temmuz darbe girişimi sonrası gözaltına alındı, sanıkları ihbar edenlerin yakınları fetö/pdy şüphelileri olarak aranmaya başladı.

2017 yılında hdp şanlıurfa milletvekili osman baydemir cinayetlere ilişkin tbmm araştırma önergesi verdi. hdp milletvekili garo paylan “ortaya çıkıyor ki fetö’nün bir işiymiş. darbe planlarını hazırlamak, toplumu kutuplaştırmak ve darbenin alt yapısını yapmak için davutoğlu’na, ‘pkk iki tane polisimizi öldürdü, hadi uçaklarımızı kaldıralım, kandil’i bombalayalım’ demek için öldürülmüştür.” açıklamasında bulundu.

pkk ve ışid’in faaliyetleri sonrası 23 temmuz 2015’te başbakan davutoğlu başkanlığında özel güvenlik toplantısı yapılmıştı.

davutoğlu, aralık 2015’teki bir mülakatta, 23 temmuz’daki toplantıyı şöyle anlatmakta:

“biz 23 temmuz’da iddia ediyorum, demokrasi tarihinin en zor kararlarından birini verdik. 15 temmuz’da (2015) silahlı ayaklanma çağrısı yapanlar bizim böyle kapsamlı bir harekât yapacağımızı düşünmediler.”

24 temmuz’da, zirvenin ertesi günü askeri hava operasyonları ve pek çok ilde pkk, ışidve dhkp-c’ye yönelik gözaltılar başladı.

ağustos 2015

ağustos ayında farklı illerde oluşturulan ve içinde dbp’li yetkililerin de bulunduğu halk meclisleri, demokratik özerkliklerini ilan etti. kck, 12 ağustos’taki açıklamasında “halk meclislerinin, özyönetimlerine saldırıldığı takdirde meşru öz savunma haklarını kullanacaklarını açıkladıklarını” belirtti.
ağustos ayından itibaren, valilik ve kaymakamlıklar, “kurulan hendek ve barikatları imha etmek”, “kamu düzenini sağlamak” amaçlarıyla birçok il ve ilçede sokağa çıkma yasakları ilan etti.

bölgede yeniden başlayan çatışma sürecinde, doğu ve güneydoğu illerindeki operasyonlar, önceki dönemlerden farklı olarak il ve ilçe merkezlerinde, sokaklarda yoğunlaştı.

eylül 2015

pkk’nın 6 eylül 2015’te hakkari dağlıca’da düzenlediği saldırıda 16 tsk mensubu hayatını kaybetti. 16 askerin öldürülmesi, kamuoyunda büyük tepki uyandırdı. takip eden günlerde, türkiye’nin birçok ilinde hdp bina ve temsilcilikleri ile hdp’lilere ait işyerlerine saldırılar düzenlendi.

ekim 2015

10 ekim 2015’te ankara garı önünde düzenlenmesi planlanan emek, barış, demokrasi mitingi sırasında 3 saniye arayla düzenlenen canlı bomba saldırılarında 109 kişi hayatını kaybetti. hdp eş başkanı demirtaş, “bu, devletin birliğine yapılmış bir saldırı değil. bu, devletimiz tarafından halkımıza yapılmış bir saldırıdır” dedi. davutoğlu, demirtaş’ın açıklamasını açık bir tahrik olarak niteledi.

kasım 2015

koalisyon hükümeti girişimlerinin sonuçsuz kalması üzerine türkiye 1 kasım’da yeniden sandığa gitti. erken seçimlerde hdp’nin oy oranı %10,76 oldu. hdp, 5 ayda 1 milyondan fazla seçmenin oyunu kaybetti.

aralık 2015

aralık ayında olağanüstü toplanan demokratik toplum kongresi, kongre sonunda 14 maddelik “demokratik özerklik ve özyönetim deklarasyonunu açıkladı. kongreye katılan 5 hdp’li hakkında soruşturma başlatıldı.

şubat 2016

14 aralık 2015’te başlatılan sokağa çıkma yasağının devam ettiği cizre’de, yaralılar bulunduğu belirtilen bodrumlar gündem oldu. hdp kaynakları “vahşet bodrumu” betimlemesini yaptığı bodrumlara ambulansların kasten ulaştırılmadığını, hükümet kaynakları ise gönderilen ambulanslara ateş açıldığı için yaralıların ambulanslara ulaşamadığını belirtti. ilçede çok sayıda yanmış ölü beden bulundu. demirtaş, 28 şubat 2016’daki batman mitinginde “167 kişiyi yaktılar.” açıklamasını yaptı.

17 şubat 2016’da ankara merasim sokak’ta askeri servis araçları, bomba yüklü araçla hedef alındı. çoğu tsk mensubu, 29 kişi hayatını kaybetti, 61 kişi de yaralandı. saldırı, ilk anlarda ypg ile ilişkilendirildi ancak sonrasında öcalan’a bağlılıklarını belirten kürdistan özgürlük şahinleri yani, kısa adıyla tak isimli grup tarafından üstlenildi. saldırıyı gerçekleştiren abdulbaki sömer için van’da kurulan taziye yerini ziyaret eden hdp milletvekili tuğba hezer hakkında fezleke hazırlandı.

mart 2016

13 mart 2016’da ankara kızılay’da bomba yüklü araçla yapılan saldırıda otobüs bekleyenler hedef alındı. tak’ın üstlendiği saldırıda 37 kişi hayatını kaybetti, 125 kişi yaralandı.

sırrı süreyya önder, 21 mart 2016 nevruz’unda diyarbakır’da çağrı yaptı: “açın i̇mralı’nın yolunu. gizli saklı bir şey istemiyoruz. sizle göz göze bakarak konuştuğumuz, ele ele tutuşarak mutabık kaldığımız ne varsa, nerede kalmışsa oradan başlatalım. bir hafta ülkemizin de bölgemizin de çehresini değiştirelim.”

mayıs 2016

12 mayıs günü diyarbakır’ın sur ilçesi dürümlü mezrasında patlayıcı yüklü kamyonun infilak etmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetti, 23 kişi yaralandı.

20 mayıs 2016'da dokunulmazlıklar, tbmm tarafından yapılan oylama ile kaldırıldı.

haziran 2016

7 haziran 2016'da, istanbul vezneciler’de bomba yüklü araçla düzenlenen saldırı sonrası 7'si emniyet mensubu 12 kişi hayatını kaybetti, 36 kişi yaralandı. saldırıyı tak üstlendi.

8 haziran 2016 günü mardin midyat’ta ilçe emniyet müdürlüğü’ne bomba yüklü araçla saldırı düzenlendi, 5 kişi hayatını kaybetti, 51 kişi yaralandı. hayatını kaybeden 2 kadın polisten biri, 6 aylık hamileydi. saldırıyı hpg üstlendi.

ağustos 2016

15 temmuz darbe girişimi sonrası türkiye gazetesi’nde yayınlanan bir haberde “düzenlenen hava harekatlarının önceden pkk yöneticilerine bildirildiği” belirtildi.

milli savunma bakanı fikri ışık, “türk silahlı kuvvetleri’nin içerisine sızmış hainler, kendi içerisinden çok büyük oranda temizlenmiştir ve pkk’nın içeriden destek alma imkanı ortadan kalkmıştır.” açıklamasında bulundu.

erdoğan, yaptığı açıklamada “pkk’nın son günlerdeki saldırılarının gerisinde bilgi paylaşımı ve teşvik anlamında fetö örgütünün de bulunduğunu anlamak için kahin olmaya gerek yok. bu hain yapı başarılı olamayınca nöbeti hemen diğerleri devraldı.” dedi.

24 ağustos 2016 tarihinde suriye’nin kuzeyinde fırat kalkanı harekatı başlatıldı. erdoğan, 1 aralık 2016 günü “fırat kalkanı’nın amacı herhangi bir ülke ya da kişi değil sadece terör örgütleridir” açıklamasında bulundu.

31 ağustos günü diyarbakır’da düzenlenen basın açıklamasında konuşan dtk eş başkanı hatip dicle “darbe girişiminin üzerinden de 46 gün geçmiş olmasına, bu süreçte darbecilerin i̇mralı adası’na dönük fiili bir girişiminin olduğunun kesinleşmesine rağmen sayın öcalan’ın sağlık ve güvenlik durumuna dair bir tek objektif bilgi edinebilmiş değiliz.” dedi.

dicle açıklamasında “sayın öcalan’dan haber alana kadar 50 arkadaşımız 5 eylül itibariyle süresiz dönüşümsüz açlık grevine başlayacaktır” ifadelerini kullandı.

eylül 2016

11 eylül günü, kardeşi mehmet öcalan, 6 nisan 2015'ten bu yana öcalan ile yapılan ilk görüşmeyi gerçekleştirdi. mehmet öcalan, abdullah öcalan’ın mesajlarını ertesi gün diyarbakır’da açıkladı ve açlık grevleri sona erdi.

11 eylül 2016 günü içişleri bakanlığı daha önce görevden uzaklaştırılan bir mhp’li, üç ak partili ve 24 dbp’li belediyeye atama yaptı. bakanlık açıklamasında “görevlendirme yapılan belediyelerde, kaynaklar terör örgütlerine değil o yörede yaşayan vatandaşlarımıza sunulacak” denildi. kayyum atamaları bu tarihten bu yana devam ediyor.

ekim 2016

30 ekim’de diyarbakır büyükşehir belediye eş başkanları gültan kışanak ve fırat anlı tutuklandı.

kasım 2016

4 kasım 2016 tarihinde aralarında eş başkanlar demirtaş ve yüksekdağ’ın da bulunduğu hdp’li vekiller gözaltına alındı.

5 kasım 2016 günü diyarbakır bağlar’da emniyet müdürlüğü’nün binasına yapılan saldırıda 12 kişi hayatını kaybetti, 100'den fazla kişi yaralandı.reuters, saldırıyı ışid’in üstlendiğine dair haber yayınlandı; saldırıyı tak üstlendi.

10 kasım 2016 günü mardin derik kaymakamı muhammet fatih safitürk, makamında el yapımı patlayıcı ile gerçekleştirilen saldırı sonucu hayatını kaybetti. saldırıyı yps üstlendi.

aralık 2016

10 aralık 2016 günü istanbul beşiktaş’ta vodafone arena stadyumu ve maçka parkı yakınlarındaki peş peşe iki saldırıda 46 kişi hayatını kaybetti, 166 kişi yaralandı. saldırıyı tak üstlendi.

17aralık 2016 günü kayseri’de çarşı iznine çıkan askerlerin bulunduğu halk otobüsünün hedef alındığı saldırıda 14 kişi hayatını kaybetti, 56 kişi yaralandı. saldırıyı tak üstlendi. takip eden günlerde, türkiye’nin birçok ilinde hdp bina ve temsilciliklerine saldırılar düzenlendi.

ocak 2017

5 ocak 2017 günü izmir adliyesi’ne bomba yüklü araçla düzenlenmek istenen saldırıda ve çıkan çatışmada 2 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi yaralandı.saldırıyı tak üstlendi.

şubat 2017

nusaybin’e bağlı koruköy’de yaşananlar kamuoyu gündemine geldi. hdp, bölgedeki kişilerden haber alınamadığı belirterek, bölgede düzenlenen operasyonlar hakkında açıklama yaptı.

figen yüksekdağ hakkında “terör örgütü propagandası” yapmaktan verilen 27 kasım 2013 tarihli mahkumiyet kararı yargıtay tarafından 22 eylül 2016'da onandı. yüksekdağ hakkındaki karar, başbakanlık tezkeresi olarak meclis’e gönderildi. 17 şubat günü kararın meclis’te okunmasının ardından yüksekdağ’ın vekilliği düşürüldü.

mart 2017

9 mart günü, yargıtay cumhuriyet başsavcılığı, figen yüksekdağ’ın parti üyeliğini de düşürdü.

8 mart 2017 itibariyle 10'u il, 64'ü ilçe ve 9'u belde olmak üzere 83 dbp’li belediyesine kayyum atanmış durumda.

20 mart itibariyle hdp’nin 1 kasım 2015 seçimlerinde seçilen 59 milletvekilinden 13'ü tutuklu durumda.

doğu ve güneydoğu anadolu’daki birçok merkezde 2 yıla yakın süredir aralıklarla sokağa çıkma yasağı uygulanıyor.

birleşmiş milletler insan hakları komisyonu’na göre, 2015 temmuz ile 2016 aralık arasında, güneydoğu anadolu’da 800'e yakını güvenlik görevlisi olmak üzere yaklaşık 2 bin kişi hayatını kaybetti. bölgedeki 355 bin ila 500 bin arası insan evlerini terk etti.

21 mart 2017 nevruz/newroz