matem [video essay]
hz. hüseyin ve beraberindeki 71 kişinin öldürülmesinin 1378. yılında, halkalı zeynebiye caddesi’nde evrensel aşura matemi merasimindeyiz.
10 ekim 680’de (hicri: 10 muharrem 61) hz. ali ve hz. fatıma’nın oğlu hz. hüseyin, kerbela’da yezid’in ordusu tarafından açılan savaşta öldürüldü. şii inancına mensup insanlar istanbul’daki en büyük yas merasimini icra etmek üzere aşura günü olarak anılan muharrem ayının 10. gününde birlikteler. eğlenmek, çalışmak, biriktirmek gibi dünyevi eylemleri bir yana bırakıp, yas tuttukları ayın en kutsal gününde.
anmada hüseyin’in hayatını neden feda ettiğine dair konuşmalar, canlandırmalar yapılıyor ve ağıtlar yakılıyor. ölen her bir insan, yeşil bantlarda yazan isimleriyle 2017 istanbulu’nda, saatlerce akıtılan göz yaşlarında. yas, psikolojide kaybedilenin ardından kabulleniş ve adaptasyon süreci olarak nitelendirilse de caferiler kayıplarını teatral bir ritüel biçiminde hatırlamayı tercih ediyor.
sinezenler okumak, yani kerbela şehitleri için ağıtlar söyleyerek sinelerini dövmek için toplanan her bir küçük gruba ‘deste’ ismi veriliyor. imam hüseyin destesi, hz. abbas destesi, hz. zeynep destesi gibi adlandırılan gruplarda zincir kullanmak kültürlere göre değişkenlik gösteriyor. desteleri birbirlerinden ‘alem’ denilen bayraklar ayırıyor. kesilen elleri imgeleştiren maket kollar ya da isimlerin yazdığı siyah bezler de birer alem kabul ediliyor. yas tutan herkes ‘imam karası’ denilen siyah kıyafetler içindeler. hz. hüseyin ve bebeği hz. ali asgar okla öldürüldüğü için, üç başlı ‘çatallı ok’ merasim boyunca en sık görülen imgelerden. boş beşik de, yine ali asgar’ın ölümünü ifade ediyor. susuz bırakıldıkları için merasim boyunca herkese su dağıtılıyor.
alanda yas tutanlar kadar kalabalık ikinci grup fotoğrafçılar. mesleği gereği ajanslara fotoğraf geçenler ve ‘hobi olarak’ belgesel fotoğrafa gönül verenler. yıllardır tekrarlanan her bir an, fotoğrafçılar için ‘enteresan’ birer kare.
10 ekim 2017. ülkede birlikte tutulabilen yegane yasın 1378’inci (miladi: 1337'inci), bir arada tutulamayan bir başka yasın ise ikinci yıl dönümü.
