partili cumhurbaşkanı: erdoğan’ın dönüşü

cumhurbaşkanı seçilmesiyle partisiyle bağı kesilen erdoğan, ağustos 2014'ten itibaren cumhurbaşkanının devletin karar alma mekanizmalarında tek yetkili olduğu bir sistemi uyguladı ve “fiili durum” 16 nisan referandumuyla anayasal hale geldi. referandum sonucuyla beraber, 979 günlük aranın ardından ak parti üyesi olan erdoğan, 998 gün sonra da yeniden genel başkan seçildi.

videographer: serkan arslan/ 140journos stajı, sanat yönetmeni: berkant akarcan/ 140journos, veri derleme: can pürüzsüz/ 140journos

10 ağustos 2014'te cumhurbaşkanı seçilen erdoğan, 27 ağustos 2014'te yapılan ak parti 1. olağanüstü büyük kongresi ile genel başkanlığı ahmet davutoğlu’na devrederek partisine veda etti. 7 haziran 2015 gecesi ak parti’nin tek başına iktidar olacak çoğunluğu elde edememesiyle koalisyon hükümeti arayışlarına gidildi.

“biz başkanlık sistemine geçmeyi tasavvur ettik, söyledik. halk bunu uygun görmediğini verdiği oylarla gösterdi, bu yetkiyi vermedi bize. o zaman şimdi var olan sistemi işletmektir bizim sorumluluğumuz.” — ahmet davutoğlu, 7 haziran seçimleri sonrası katıldığı trt yayınında

koalisyon görüşmelerinin sonuçsuz kalması ile beraber türkiye, 1 kasım 2015'te tekrardan seçimlere gitti ve ibre yeniden ak parti lehine döndü. %49.4 oy alan ak parti’nin 4. kez tek başına iktidara gelmesiyle, başbakan ahmet davutoğlu için gazetelerde “yeni bir lider doğuyor” başlıkları atıldı. ancak davutoğlu, partisiyle kazandığı seçimin üzerinden henüz 6 ay geçmişken 4 mayıs 2016'da istifa kararı aldığını açıkladı.

davutoğlu’nun görevi bırakması öncesi, 1 mayıs tarihinde “pelikan dosyası” ismindeki bir blogta cumhurbaşkanı erdoğan’la ilişkilerine dair bir yazı yayınlanmıştı. kamuoyunda pelikan bildirisi olarak bilinen yazıda iki siyasetçinin aralarındaki anlaşmazlıklara yer veriliyordu.

erdoğan, aralık 2015'te katar dönüşünde kendisine yöneltilen “başkanlık sistemi konusunda parlamentoda bir konsensus sağlanamadığı takdirde partili cumhurbaşkanlığı sayesinde türkiye mevcut yapısal tıkanıklığını aşabilir mi?” sorusuna “tabii ki aşar. zaten bu konuyu gündeme getirmiş olmamın sebebi de, o tıkanıklığın bu yöntemle de aşılabileceğine inanmamdan kaynaklanıyor. çift başlılığı ortadan kaldırmak lazım. aksi taktirde, birbirinizi ne kadar sevseniz de, geçmişte ne kadar beraber olsanız da, zaman zaman sıkıntılar söz konusu olabilir. ama partili cumhurbaşkanlığı olduğu zaman, fransa’daki sistemin farklı bir versiyonu söz konusu olacak demektir. bunun da ayrı bir güç katabileceğini düşünüyorum.” yanıtını vermişti.

ahmet davutoğlu, pelikan bildirisi hakkında ilk kez 5 haziran 2017'de memleketi konya’da yerel yayın yapan kanal 42’deki “kerem işkan ile ramazan geceleri” programında konuştu.

“pelikan dosyası diye bir şey yayınlandı. herkes biliyor kimler olduğunu ama kimse sahiplenemiyor. çünkü onu yazanlar bile insani bakımdan kabul edilemez gayriahlaki bir şey yaptıklarını biliyorlar. ama herkes kimin yazdığını, hangi yalıda yazıldığını biliyor.” — ahmet davutoğlu

davutoğlu, “bir makamı bırakmanın en güzel tarafı, bütün maskeler düşer. (…) düşünün ki, bir siyasi mücadele içinde olan bir insanın bırakabileceği en yüksem makam neresiyse, ben orayı bıraktım. niye hala saldırılıyor? mesele ben değilim. benim temsil ettiğim şey, zihniyet, yaklaşım, o rahatsız ediyor. kusura bakmasınlar rahatsız olacaklar. çünkü bu zihniyet bu toprakların tohumudur.” ifadelerini kullandı.

“susanlar beni üzüyor. (….) nazım hikmet’in küsmek ile ilgili güzel bir şiiri vardır. orada ‘küsmek’, ben seni seviyorum demektir. ben buradayım demektir. küsmek aslında karşı tarafa değer vermektir. hatta bazen tartışmak bile dostluğuna değer verdiğini gösterir. en çok beni üzen küsmeyi unuttuk. çünkü artık doğallaşıyor her şey. susanlar doğallaşıyor.” — ahmet davutoğlu

22 mayıs 2016'da yapılan ikinci olağanüstü kongreyle binali yıldırım, ahmet davutoğlu’ndan sonra tek aday girdiği seçimde ak parti’nin üçüncü genel başkanı oldu. bu kongreyi 21 mayıs 2017'de yapılan ak parti 3. olağanüstü büyük kongre takip edecekti.

“makamlar insanlara hizmet için bir araçtır. (…) önemli olan bulunduğunuz yere nasıl geldiğinizi, orada ne yapmanız gerektiğini ve hedeflerinizin neler olduğunu unutmamanızdır.” — erdoğan, 4 mayıs 2016, 25. muhtarlar buluşması’ndaki konuşmasında

cumhurbaşkanı başdanışmanı şeref malkoç, 11 mayıs 2016'da kamuoyunu “cumhurbaşkanlığı sistemi” isimlendirmesiyle tanıştırdı.

binali yıldırım ise, seçildiği kongredeki konuşmasında “bugün yapmamız gereken en önemli iş fiili durumu yasal hale getirmek, bu kafa karışıklığını sona erdirmektir. bunun yolu da yeni bir anayasadır, yeni anayasada başkanlık sistemidir” ifadelerini kullandı.

darbe girişimi sonrası, 11 ekim 2016 günü bahçeli, mhp grup toplantısındaki sözleriyle başkanlık sistemi tartışmalarını yeniden kamuoyu gündemine taşıyacaktı:

“karşımızda iki alternatif yol bulunmaktadır:

bunlarda birincisi ve bizim açımızdan da en doğru, en sağlıklı olanı, sayın cumhurbaşkanı’nın fiilli başkanlık zorlamasından vazgeçmesi, yasa ve anayasal sınırlarına çekilmesidir.

şayet bu olmayacaksa, ikinci olarak, fiili durumun hukuki boyut kazanabilmesinin süratle yol ve yöntemlerinin aranmasıdır.

dünyanın hiçbir medeni ve demokratik ülkesinde her gün suç işleyen bir yönetim ve iktidar yapısı görülemeyecek, bundan bahsedilemeyecektir.

bu durum karşısında, adalet ve kalkınma partisi başkanlık sistemiyle ilgili inadını sürdürecekse yine karşımıza iki seçenek çıkacaktır:

ilk olarak akp, hazırda tuttuğu veya üzerinde çalıştığı bir anayasa hazırlığı varsa, mutabık kalınan daha önceki maddeleri de ihtiva etmek kaydıyla tbmm’ne getirmelidir.

milletvekilleri, ilkeleri ve inançları doğrultusunda vicdanlarının sesini dinleyerek oy kullanacaklar, bir karara varacaklardır.

ikinci olarak bu anayasa değişiklik teklifi tbmm genel kurulunda ya 367 sınırını aşarak kanunlaşacaktır ya da 330 eşiğinin üstünde kalarak referandum yoluyla milletin kararına sunulacaktır.” — devlet bahçeli

“cumhurbaşkanlığı sistemi”ni öngören anayasa değişikliği teklifi 10 aralık günü ak partili 316 vekilin imzasıyla tbmm başkanlığı’na sunuldu. teklif, anayasa komisyonunda görüşülmesinin ardından genel kurula geldi. anayasa değişikliği, 21 ocak 2017 günü tbmm genel kurulu’nda 339 oyla kabul edildi.

“ne yaptınız ki diyenlere dün akşam sabah namazına doğru parlamento güzel bir cevap verdi.” — erdoğan, 21 ocak 2017, tavşantepe metro açılışında

referandum süreci “evet” ve hayır”ın adil ölçülerde yarışıp yarışamadığına dair tartışmalarla geçerken; referandum günü ve sonrasında ise ysk’nın “sandık kurulu mührü taşımayan oy pusulası ve zarfların dışarıdan getirilerek kullanıldığı kanıtlanmadıkça geçerli sayılması” kararı tartışma konusu oldu.

21 mayıs 2017'de ak parti genel başkanı seçilen erdoğan, en son 22 temmuz 2014'te hitap ettiği ak parti grubuna 30 mayıs’ta, 1044 gün sonra, yeniden hitap edecekti.

“anayasa gereği ayrılmak zorunda kaldığım, kurucusu olduğum partime, yuvama, sevdama, aşkıma bugün yeniden dönüyorum.” — recep tayyip erdoğan, 2 mayıs 2017, ak parti genel merkezi’ndeki konuşmasında