profil: ahmet türk
ahmet türk: siyasi yasaklar ve hapis cezaları ile geçen ömrü, “geceyi dışarıda, bu terasta geçirdin mi, yıldızlar üstüne dökülüyormuş gibi olur” dediği mardin’deki evi ‘kasrı kanco’ ve türk’ün hayatından 2005 yılına ait kareler
derleme: can pürüzsüz/140journos
12 eylül’deki hapis günleri
1973 yılında demokratik parti’den milletvekili seçilen, bu partiden istifasıyla siyasete chp sıralarında devam eden ahmet türk, 12 eylül 1980 darbesiyle beraber gözaltına alınan isimler arasındaydı.
ahmet türk, darbeden 32 yıl sonra, 3 nisan 2012 günü yaşadıklarını şöyle anlatacaktı:
“çok film izledim, ikinci dünya savaşı’na ve naziler’e dair. size samimiyetle söylüyorum, o kamplarda insanları aç bırakmışlar, yok etmişler ama diyarbakır cezaevi’nde yaşananlar daha ağırdır. pislik içindeki betonun üzerinde ısınmak için sırt sırta verirdik. 24 saat işkence vardı. gardiyanların ellerindeki sopalarda ‘allah yok peygamber tatile çıktı’ yazardı. lağım üzerinde yattık, 56 marş ezberlemiş olarak çıktım. dışarı çıktıktan sonra aylarca akşamları marşları tekrarladım, tekrar girersem hiç olmazsa marşlar hazır olsun diye” — ahmet türk
chp’li deniz baykal, 24 kasım 2016'da, ahmet türk’ün eşine yaptığı ziyarete dair şunları söyleyecekti:
“12 eylül döneminde yine kasrı kanco’da, onun evine gitmiştim. onun acısını paylaşmıştım. tekrar gözaltına alındı. ondan sonra çıktı ve bar gibi bir yerde yine görüştük ve sabaha kadar gözyaşları içinde yaşadıklarını anlattı 12 eylül döneminde. bu acıları paylaştık onunla. düşündüm, bu 80’li yıllardı ve 36 yıl sonra tekrar aynısını yaşıyor.” — deniz baykal
deniz baykal’ın bahsetmiş olduğu kasrı kanco, mardin’de, ahmet türk’ün dedesi hüseyin kanco’dan kalma ve ahmet türk’ün doğduğu ev. ahmet türk, bu yapının hikayesini şöyle anlatıyor:
“kasrı kanco, annemin babasının inşa ettiği bir ev. daha önce bir tepe üzerinde bir bina inşa etmiş, o depremde yıkılınca zemini daha güçlü bir yerde bu kasrı yapmış. dedem yezidi kökenliydi, ama müslümanlığı kabul etmiş. dedem dınna aşiretinin lideri, geçmişte derik kaymakamlığı yapmış, ibrahim paşa’yla birlikte hamidiye alayları oluşumunda yer almış. kasrı kanco savunma amaçlı yapılmış. üzerinde mazgallar var. buradaki toplumun yaşayış biçimine baktığımızda, dedem gerçekten çok farklı bir yaşam tarzı oluşturmuş. sultan abdülhamit’in devrilmesinden sonra trabzon’a sürülmüş. yedi yıl cezaevinde kalmış, döndükten kısa süre sonra da vefat etmiş. tam o dönemin feodal yapısında olan bir insan.” — ahmet türk
gazeteci hasan cemal, ahmet türk’ün kasrı kanco’da bir akşam vakti söylediklerini aktarıyor:
“geceyi dışarıda, bu terasta geçirdin mi, yıldızlar üstüne dökülüyormuş gibi olur” — ahmet türk
90'lı yıllar: dokunulmazlıkları kaldırılan vekiller
1989'da ahmet türk, halepçe katliamı sonrası paris’te yapılan konferansa katılımı gerekçesiyle, üye olduğu sosyaldemokrat halkçı parti’den (shp) ihraç edildi.
7 haziran 1990'da kurulan halkın emek partisi (hep) 1991 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde, shp listelerinden seçime katıldı. seçimlerde leyla zana, mahmut alınak, hatip dicle, orhan doğan, ahmet türk, sırrı sakık, selim sadak gibi isimler meclise girdi. 6 kasım 1991’de mecliste gerçekleştirilen yemin töreni, hep kökenli vekillerin yeminleri esnasında tartışmalara sahne oldu.
1992’de shp’den istifa eden 18 hep kökenli vekil, yeniden hep’e geçti. vekiller, 1993’te ise hep’in kapanması üzerine demokrasi ve emek partisi’ne (dep) geçti.
2 mart 1994’te tbmm’de dep genel başkanı dicle, zana, türk, doğan, sakık ve bağımsız vekil alınak’ın dokunulmazlıkları kaldırıldı, vekiller gözaltına alındı. ahmet türk, yargılama sonucu iki yıl hapis cezası aldı.
ahmet türk ilerleyen yıllarda siyasete hadep ve dehap’ta devam edecekti.
dtp yılları
9 kasım 2005 tarihinde dtp, ahmet türk ve aysel tuğluk’un eşbaşkanlığında kuruldu.
ahmet türk, 22 temmuz 2007 seçimlerinde bağımsız mardin milletvekili olarak meclise girdi. tbmm’deki yemin töreni öncesi ahmet türk ve devlet bahçeli’nin el sıkışması hafızalarda yer edinecekti.
2009'da dtp’nin kapatılmasıyla parti lideri ve mardin milletvekili ahmet türk ile yardımcısı diyarbakır milletvekili aysel tuğluk’un vekillikleri düşürüldü. türk ve tuğluk’un 5 yıllık süreyle partiye üye olmamalarını kapsayan siyaset yasağı devam ederken, 2011 yılında bağımsız milletvekili seçildiler ve 2014'te yasağın sonra ermesinden sonra hdp’ye katıldılar.
mardin büyükşehir belediye eşbaşkanı ahmet türk
30 mart 2014 yerel seçimlerinde ahmet türk mardin büyükşehir belediyesi eş başkanlığına seçildi.
ahmet türk, 17 kasım 2016’da içişleri bakanlığı’nca görevinden alındı. 4 gün sonra gözaltına alınan türk, 3 şubat 2017 günü tutukluluğuna yapılan itiraz sonucu mardin sulh ceza hakimliği kararı ile tahliye edildi.
geçmişteki acılar: aşiretler arasındaki çatışmalar
ahmet türk gibi abisi abdurrahim türk de milletvekiliydi. 1969'da mardin bağımsız milletvekili oldu, siyasete adalet partisinde devam etti. oral çalışlar, radikal’de 9 mayıs 2012'de yazdığı yazısında abdurrahim türk’ün deniz gezmiş, hüseyin inan ve yusuf aslan’ın idamı oylamasında evet oyu verdiği bilgisine yer veriyor.
abdurrahim türk, 1973 yılında öldürüldü.
ahmet türk, abisinin öldürüldüğü kan davasını şu cümlelerle anlatıyor:
abim bölgede çok sevilen, saygın bir insandı. halka hizmet etmekten çok hoşlanırdı. ikna kabiliyeti de çok yüksekti. kısa sürede sevildi. belki de bu konumundan dolayı hedef haline geldi. bazı aşiretler, ağalar, abimin bu kadar sevilmesini hazmetmediler. bunun ötesinden başka bir düşmanlık, bir neden yoktu. o olaydan sonra aileler arasında 30 yıl süren bir kan davası yaşandı. ilk milletvekilliği dönemimde meclis’e bile yedi sekiz muhafızla gidiyordum. beni kapıda bekliyorlardı, genel kurul bittikten sonra arabaya binip beraber eve dönüyorduk. milletvekiliydim ama çarşıda gidip bir vitrini seyretme hasretini duyuyordum. 30–40 insan öldü. kızıltepe’de bir taziye evinde bizimkilerle karşı taraf karşılaşınca bir günde 12 kişi öldü. aradan yıllar geçtikten sonra kahraman ağa ile meseleyi bitirdik. insanlar araya girdi, noktaladık.
odatv’de yayınlanan bir yazıda, ahmet türk henüz 10 yaşındayken hayatını kaybeden babası hacı sinan türk’ün ilk evliliğinde, hüseyin kanco’nun büyük kızı türkiye türk (ahmet türk’ün üvey annesi) ile evlendiği ve ahmet türk’ün doğduğu ikinci evlilik nedeniyle necmioğlu aşiretine sığınan türkiye türk’ün de ahmet türk’ün üvey abisi tarafından öldürüldüğü iddiasına yer veriliyor.
ahmet türk’ün yakın çevresindeki bir diğer ölüm lamia türk. 2004 yılında gazeteler ahmet türk’ün halasının kızı ve ak parti şanlıurfa milletvekili zülfikar izol’un akrabası lamia türk’ün yeğeni serhat atlıhan tarafından öldürüldüğünü yazacaktı. lamia türk daha önce de 19 temmuz 1980'de hedef alınarak yaralanmış ve olayda 14 kişi hayatını kaybetmişti.
