renkli veli

renkli veli, günde 7 konteyner çöp toplayarak, evinin tamamını geri dönüşüme kazandırdığı eşyalarla döşeyen bir koleksiyoner ya da istifçi.

güzel olmayı seven veli’yle tanışın

çöp konteynerinin kenarında bulduğu peluş ayıyı sırtlayıp, geri dönüşüme soktuğu eşyalarla dolu evine doğru götüren renkli veli ile tanışmamızın ardından araştırdık: büyük bölümü kağıt toplayan geri dönüşüm işçileri, sosyal hakların yetersizliği ve etkisizliği yanında yönetmeliklere bağlı pek çok sorun yaşıyor.

araştırma: fem fahralı/140journos stajı

geri dönüşüm işçileri ve “engellenen emek”

avrupa birliği uyum yasası gereği 2005’te yayınlanan ve ağustos 2011’de revize edilen ‘‘atık yönetmeliği kontrol planı’’, 2016’nın ilk haftalarında uygulamaya kondu. bakanlık tarafından getirilen bu yasal düzenlemeyle firmalar, sokakta kağıt toplayan atık kağıt işçilerinden atık alması durumunda 140 bin tl ceza ödemekle yükümlü hale getirildi; çevre ve şehircilik bakanlığı ankara’da 2016 ocak ayı içerisinde 27 firmaya 140 bin lira ceza kesti. yasağın yalnızca atık alan firmalara değil, aynı zamanda toplayıcının kendisine de uygulanması öngörülüyor. düzenlemede, yetkilendirmesi olmayan hiçbir kişi ve kurumun sokaktan atık toplayamayacağı ifade ediliyor. yani yönetmelik, lisanslı olmadıkları için bağımsız sokak toplayıcılarına kâğıt toplamayı yasaklıyor. kamuoyunda oluşan tepkiler sonrası, çevre ve şehircilik bakanlığı’nın uygulamayı esneteceğine dair haberler yayınlandı. buna göre; lisanslı kurumlar toplayıcılardan alım yapabileceği, ancak bunu “ambalaj atığı olarak” gösteremeyeceği açıklandı.

tarhan geri dönüşüm firması yönetim kurulu başkanı gani tarhan’a göre, “türkiye’de yılda geri dönüşüme giren 3 milyon ton atık kağıt ve ambalajın 1.5 milyon tonu sokak toplayıcılarının emeğinden geliyor.” yaşları 7’den 70’e uzanan en az 500 bin kağıt işçisi, günde ortalama 150–200 kilo atık kağıt topluyor. kağıdın kilosu 20 kuruş; çekçekleriyle günde yaklaşık 14 saat çalışan kağıt toplayıcıları, bir günde en fazla 40–50 lira kazanabiliyor. yönetmeliğin bu haliyle uygulanmaya devam edilmesi halinde, kağıt işçileri ve aileleriyle birlikte, bu işten yaşamını sürdüren 2 milyon kişinin olumsuz etkileneceği tahmin ediliyor. bunun yanısıra, kağıt fabrikalarına hammadde temin edilememesi ve atık kağıt ithali gibi sorunlara yol açacağı öngörülüyor. kağıt ve karton geri dönüşümünde kritik rol oynayan atık işçilerine getirilen engeller, yılda bir milyon atık kağıdın çöpe gitmesine de sebep oluyor.

yeni yönetmelik, kağıt işçilerine karşı uygulanan şiddeti meşrulaştırdığı gerekçesiyle de eleştirildi. işçiler, daha fazla zabıta şiddetine maruz kaldıklarını ifade ediyor: “devlet, atık kağıt toplayan işçilerin kaldığı kağıt depolarını yıkıyor, sokak toplayıcıları ve küçük depolarına ağır cezalar kesiyor. kağıt toplayıcılarını konteynır ve çadırlarda yaşamaya mahkum ediyor.”

türkiye’deki kağıt işçileri adına konuşan geri dönüşüm işçileri derneği başkanı dinçer mendillioğlu, kağıt geri dönüşümünde kadrolu ve örgütlü bir sistem getirmeyi arzu ettiklerini söylüyor. yasal güvencelere sahip olmayı talep eden kağıt işçileri, sömürüden uzak inşa edilmiş bir sistemin içinde yer almak istiyor.

ilginizi çekebilir