“sarıkanatları aldım sağolasın”

bugün sosyal medyada paylaşılan bir videoda mudo’nun sahibi mustafa taviloğlu ile cumhurbaşkanı erdoğan’ın telsizden gerçekleştirdikleri konuşmaları yer aldı. görüşmede teknede bulunan “dün akşamdan sonra bana yaptığınızı hayatım boyunca unutmamam başkanım!” diyen taviloğlu’na , cumhurbaşkanı erdoğan’ın “çok teşekkür ediyorum taviloğlu, sarıkanatları aldım sağolasın” cevabı nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan lüferi akla getirdi.

paylaşılan videoda cumhurbaşkanı erdoğan ile mudo’nun sahibi mustafa taviloğlu’nun arasındaki diyalog şu şekilde:

“taviloğlu: ben de tekneye geldim dün akşamdan sonra bana yaptığınızı hayatım boyunca unutmamam başkanım!

erdoğan: çok teşekkür ediyorum taviloğlu! sarıkanatları aldım sağolasın.

taviloğlu: afiyet şeker olsun, yarasın size yarasın!”

2010 yılında, slow food türkiye, fikir sahibi damaklar grubu, türk deniz araştırmaları vakfı (tüdav) işbirliği ile “istanbul lüfer’e hasret kalmasın!” kampanyası başlatmış ve lüferin soyunun tükenmesi nedeniyle lüferin yavru hali olan çinekop ve sarıkanatın avlanmasını durdurabilmek, buna izin veren yasayı değiştirmek ve restoran ve tüketicilere çinekop ve sarıkanat almamaları yönünde çağrıda bulunmuştu.

greenpeace’in öncülüğünde ve birçok sivil toplum kuruluşunun desteğiyle başlatılan “seninki kaç santim” kampanyasında boyu 9 cm’den küçük hamsi, 11 cm’den küçük tekir, 13 cm’den küçük istavrit ve barbunya, 14,5 cm’den küçük mezgit, 25 cm’den küçük lüfer ve 30 cm’den küçük levreğin avlanmaması amaçlanıyordu.

lüferin 10 cm’den küçüğüne ‘defne yaprağı’, 10–15 cm arasındakine ‘çinekop’, 15–20 cm arasındakine ‘sarıkanat’, 20–30 cm arasındakine ‘lüfer’ ve daha büyüklerine de ‘kofana’ adı veriliyor ve kampanya kapsamında dağıtılan cetvellerde, üreme yetisine sahip, avlanmaya en elverişli lüfer boyu 25 cm olarak belirtiliyordu. ege üniversitesi su ürünleri fakültesi’nden tevfik ceyhan ve okan akyol tarafından yapılan araştırmanın bulgularına göre Türkiye’nin denizlerinde lüferlerin yumurtlayabilmeleri için 23–25 cm boyuna ulaşmaları gerekiyor. %100 erişkinlik boyu ise 27 cm. 23–25 cm boyuna gelen lüfer %60 üreme yeteneğine sahip oluyor. Bazı durumlarda 19 cm boyundaki lüferler de yumurta bırakabiliyor ama bunların toplam lüfer stokları içindeki payı %10’un altında.

Dönemin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker, düzenlenen etkinliklere katılmış, lüferin avlanma boyunun 14 cm’den 20 cm’e çıkmasıyla ilgili karara imza atmıştı:

2011 yılında yayınlanan tebliğ ile dönemin gıda, tarım ve hayvancılık bakanı mehdi eker, su ürünleri avcılığında avlanma limitinin lüfer için 14 santimetreden 20 santimetreye, lagos ve orfoz balıkları için 30 santimetreden 45 santimetreye çıkarıldığını bildirmişti.

fikir sahibi damaklar, “istanbul lüfere hasret kalmasın” kampanyasına bu açıklamanın ardından son vermemiş, yasal sınırın balık hallerinde ve restoranlarda uygulanması için çalışmalar yürütmüş ve lüferin avlanma boyunun daha da uzaması için etkinlikler düzenlemeye devam etmişti.

avlanma boyuyla ilgili alınan önlemlerin uygulanmasında zayıflıklar yaşanmıştı

fikir sahibi damaklar kurucusu defne koryürek, 2014 yılında av yasaklarının kalkmasından hemen önce yazdığı bir yazıda, lüfer boyuyla ilgili alınna yasal önlemlerin uygulanmasındaki zayıflıkları dile getirmişti:

“siz de biliyorsunuz: istanbul büyükşehir belediyesi’nin denetimindeki hal, sahil güvenlik komutanlığı’nın denetimindekidenizler, gth bakanlığı sorumluluğundaki limanlar ve tezgahlar, büyükşehir veilçe belediye zabıtalarının sorumluluğundaki pazarlar, lokantalar… her yer,ama her yer 20 cm altında lüfer balığı ticaretini devam ettiriyorlar! o kadar ki, taneyle satılması duyulmamış lüferin günlük hal listelerinde “dökmelüfer” adı altında kasa fiyatı olabiliyor. yani gözümüzün içine bakarak,kayda, kuyda da sokarak “defne yaprağı” boyunda yavrucak lüferleri satmaya devam etmek kimse için bir endişe ya da utanç vesilesi değil. tüm bu kampanyalara, bizlerin tüm bu gayretine ve niyetine.. hala!”

13 ağustos 2016'da resmi gazetede yayımlanan “ticari amaçlı su ürünleri avcılığının düzenlenmesi hakkında tebliğ” ve “amatör amaçlı su ürünleri avcılığının düzenlenmesi hakkında tebliğ” ile bazı balıkların avlanma boyları değiştirildi. avlanma boyu 14 cm’den 20 cm’e çıkartılan lüferin avlanma boyu bu tebliğler ile 18 cm’e düşürüldü.

lüfer koruma timi kampanyasını ve lüfer bayramı etkinliklerini düzenleyen fikir sahibi damaklar, kararın resmi gazete’de yayınlanmasından önce gıda, tarım ve hayvancılık bakanı faruk çelik’e hitaben “sayın bakan; lüfer avlanma boyu 18 değil, 27 cm olmalı” başlığıyla bir yazı yayınladı:

“sayın bakan,

biz kıyı balıkçılarıyız. bu ülkenin balıkçısının %85’i biziz. bu denizlerin tarihini biz bilir, balığıyla aile geçindirir, çocuk okutur ve balığın yokluğunu en çok biz biliriz. biz büyük ölçekli balıkçılık yapan reisler gibi somali’ye gidemeyiz, biz büyük ölçekli balıkçılık yapan reisler gibi uluslar arası sularda avlanamayız, büyük ölçekli balıkçılık yapan reisler gibi balık neredeyse oraya gidemeyiz, orkinos kotası talep edemeyiz. biz kıyı balıkçılarıyız, küçük ölçekli ancak sürdürülebilir bir avcılık yaparız. balığın yokluğunu da en çok biz hissederiz.

sayın bakan,

2012 yılında gerçekleşen istişarede çok ümitlendik. 3/1 numaralı tebliğ çıkıp da korumacı önlemler gelince denize ve avcılığa çok ümitlendik. ama o tarihten bu yana ümitlerimiz adım adım söndü. çünkü devlet asıl görevini ihmal etti, denetim konusunda elini çok hafif tuttu, bu denizi talan eden eşkiyaların yasak balıktan ekmek kazanmasına göz yumdu.

sayın bakan,

biz bu denizin tarihiyiz. yarını görebiliyoruz. bu gidişimiz gidiş değil. lüfer gibi hem sosyal, hem tarihsel, hem kültürel ve hem de ticari değeri olan balıkları korumadıkça; yasalarımıza karşı gelip doğal kaynaklarımızı talan edenleri caydırıcı bir şekilde cezalandırmadıkça, bu denizi ve dolayısıyla geleceğimizi koruyamayız.

sayın bakan,

size bu mektubu yazıyoruz çünkü bir katliama sebep verecek ışıkla avcılık gibi, lüferin boyunda 18 cm’e geri dönüş gibi denize ağır gelecek kararların imzanıza gelmek üzere olduğunun haberini aldık. 4/1 numaralı tebliğin 2012’nin izinde ama çok daha kuvvetli çıkması gerektiğini hatırlatmak istiyoruz. denizlerimiz can çekişiyor. kirlilik, aşırı avcılık, denetimsizlik… eğer bunlara göz yumarsak, yarın çocuklarımızın yüzüne bakamayız.

sayın bakan, duyun bizi.”

fikir sahibi damaklar, eylülde yürürlüğe giren tebliğ hakkında facebook üzerinden bir açıklama yayınladı:

“istanbul için yas vakti! su ürünlerinin avcılığını ve ticaretini 1380 sayılı yasanın eki olarak 2016–2020 yılları arasında düzenlemek üzere balıkçılık ve su ürünleri genel müdürlüğü’nce kaleme alınan ve gth bakanı faruk çelik tarafından imzalanıp resmi gazete’de de bu sabah yayınlanarak yürürlüğe giren 4/1 numaralı su ürünleri tebliği ile sularımızda lüferin avlanma boyu 18 cm’e düşürülmüş bulunuyor. çok üzgünüz.”

140journos’un ulaştığı, fikir sahibi damaklar’da “lüfer koruma timi”nin sözcüsü olan ayşenur arslanoğlu, resmi gazete’de yayımlanan tebliğ sonrası görüşlerini paylaştı:

“bu bizim kolay kolay pes etmediğimiz bir kampanya. bugüne kadar 24 cm çatal boyu, totalde de avlanma boyunun 27 cm’ye çıkması için kampanyamızı yaptık. [2011 yılında] küçük bir ilerleme aldık ama tabii yeterli değildi. şimdi alaşağıya tekrar geri dönüş oldu. bu yasal av boylarıyla lüferin üreme şansını tamamen yok etmiş oluyoruz. pazartesi günü (15 ağustos 2016) detaylı açıklamamızı yapacağız.” — ayşenur arslanoğlu, fikir sahibi damaklar