rusya parlamentosunun üst kanadı rus federasyon konseyi, 1 şubat 2017 günü gerçekleştirdiği oturumda, türk akımı doğalgaz boru hattı projesine ilişkin anlaşmanın onaylanmasını sağlayan yasayı kabul etti. proje kapsamında rusya’dan gelen gazın karadeniz’in altından geçerek türkiye üzerinden avrupa’ya ulaştırılması planlanıyor.
veri derleme: irem aydemir/140journos, tuğba öztürk/140journos stajı, mahir tamercan ölmez/140journos stajı
türk akım/güney akım doğal gaz projesi; rusya’nın nabucco ve ukrayna’yı devre dışı bırakmak için başlattığı, rusya’dan başlayıp karadeniz’in iki bin metre altından bulgaristan’a ulaştıktan sonra iki kola ayrılarak doğaz gazı avrupa’ya taşıyacak olan, rusya’nın en büyük doğal gaz boru hattı projedir.
2 hattan oluşacak türk akımı’nın 910 kilometresi karadeniz’in altından geçecek. trakya’dan türkiye topraklarına girecek hattın kara bölümündeki uzunluğu da 260 kilometre olacak. proje kapsamında, her biri 15,75 milyar metreküp kapasiteye sahip iki boru hattından birinin türkiye’ye, ikinci hattın ise gerekli teminatların alınması halinde avrupa’ya doğalgaz ulaştırması öngörülüyor. türk akımı’nın 19 milyar dolara mal olması bekleniyor.
ilk olarak 25 mayıs 2014'te rusya devlet başkanı vladimir putin’in “güney akım’ı avrupa birliği (ab) üyesi olmayan bir ülkeden geçiririz” açıklamasıyla gündeme gelen proje, 10 ekim 2016'da rusya enerji bakanı aleksandr novak ve türkiye enerji ve tabii kaynaklar bakanı berat albayrak tarafından imzalandı.
projenin ilk detayları aralık 2014'te ortaya çıktı. 2 aralık 2016'da tbmm genel kurulu’nda kabul edilen anlaşmanın,türkiye cumhuriyeti cumhurbaşkanı tarafından 5 aralık’ta onaylanmasının ve 6 aralık’ta resmi gazete’de yayınlanmasının ardından resmen yürürlüğe girmiştir.20 ocak 2017 rus parlamentosunun alt kanadı duma’nın, anlaşmayı onaylamasından sonra rus federasyon konseyi tarafından 1 şubat 2017'de gerçekleştirilen toplantıda, türk akımı projesiyle ilgili yapılan anlaşmanın onaylanmasını sağlayan yasa kabul edilmiş ve projenin 2019 sonunda hizmete gireceği belirtilmişti.
süreç nasıl işledi?
1 aralık 2014'te putin’in, türkiye-rusya üst düzeyli işbirliği konseyi toplantısı’na katılmak için türkiye’ye gelmesi ve cumhurbaşkanı erdoğan’ı ziyareti sonrasında açıklanan projede inşaata 2016'da başlanması öngörüldü. bu açıklama üzerine eski enerji ve tabii kaynaklar bakanı taner yıldız ise 11 aralık’ta projeyi “türk akımı” olarak isimlendirmiş ve projenin sadece bir geçiş projesi olmayacağını, söz konusu gazın avrupa’ya türkiye üzerinden dağıtılacağını açıklamıştı.
8 şubat 2015'te, gazprom üst yöneticisi (ceo) aleksey miller ve bakan taner yıldız projenin muhtemel rotasını belirlemek için istanbul’dan kalkan bir helikopterle karadeniz sahil şeridinden ipsala sınır kapısı’na kadar olan güzergah boyunca boru hattının muhtemel giriş noktalarını değerlendirdi.
22 haziran 2015'te gazprom, türkiye’nin projenin deniz altından ilerleyecek kesimine ilişkin mühendislik çalışmalarının yürütülmesine izin verdiğini bildirdi ve 26 haziran 2015'te boru hattı güzergahının deniz kısmının araştırması tamamladı.
11 eylül 2015'te yıldız’dan bakanlık görevini devralan ali rıza alaboyun bakanlığı süresince türk akımı ile ilgili rusya’yla anlaşma söz konusu olmadığını söyledi: “geçici bir süre için bu konuya fazla eğilmeyeceğiz. çünkü onların taahhütleri yüzde 10,25 indirimdi. bunu kabul etmiyoruz.”
23 eylül 2015'te cumhurbaşkanı erdoğan, moskova’ya düzenlediği ziyaret sonrası türk akımı’na ilişkin, “burada yeni bir adım atacaktık. maalesef orada yine bazı anlaşmazlıklar oldu. tabii bir başka noktada fiyatlar konusu vardı. fiyat konusunda da yine atılması gereken adımlar vardı. bu konuda rusya yapması gerekenleri, henüz yerine getirmiş değil. işte bütün bunları kendileriyle ayrıca görüşeceğiz.” açıklamasını yapmıştı.
2 ekim 2015'te rusya enerji bakanı novak, anadolu ajansı’na yaptığı açıklamada, dört hat olarak planlanan türk akımı’nın iki hat olacak şekilde revize edildiğini ve toplam kapasitenin de 31,5 milyar metreküp olacağını söyledi.
projenin ilk kısmının 15,75 milyar metreküplük bir kapasiteye sahip olacağı ve sadece türkiye’yi besleyeceği ikinci hattın da avrupa’ya doğalgaz sevk edeceği belirtildi.
24 kasım 2015'te rus uçağının düşürülmesinin ardından, türk akımı projesi aralık ayında karşılıklı yapılan açıklamalarla rafa kaldırıldı.
alaboyun’un ardından göreve gelen bakan berat albayrak da türk akımı karşılıklı müzakereler noktasında türkiye’nin taleplerinin karşılanmadığını ve projeye dair gelecek adımları konuşmanın uygun olmadığını ifade etti.
gazprom’un regülasyon birimi başkanı alex barnes türk akımı konusundaki son gelişmelerin “abartıldığını” belirterek, projenin geleceğine ilişkin kesin yorum ve saptamalarda bulunmak için henüz erken olduğunu, projenin hala “canlı” olduğunu söyledi.
29 temmuz 2016, rusya enerji bakanı novak, türkiye ile görüşmelerin tekrar başladığını açıkladı.
14 eylül 2016'da gazprom, hattın denizden geçecek kısmının inşaası için türkiye’den gerekli izinlerin alındığını açıkladı.
10 ekim 2016 'da türk akımı doğalgaz boru hattı projesinde hükümetler arası anlaşma, türkiye ve rusya arasında istanbul’da imzalandı.
2 aralık 2016'da tbmm genel kurulu’nda kabul edilen anlaşma, cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan tarafından 5 aralık’ta onaylanmış ve 6 aralık’ta resmi gazete’de yayınlanmasının ardından resmen yürürlüğe girdi.
20 ocak 2017 rus parlamentosunun alt kanadı duma, anlaşmayı onayladı. rus federasyon konseyi tarafından 1 şubat 2017'de gerçekleştirilen oturumda da türk akımı projesiyle ilgili yapılan anlaşmanın onaylanmasını sağlayan yasa kabul edildi.
türk akımının ilk avrupalı müşterisi macaristan oldu.
- macaristan devletinin resmi olarak doğal gaz akımından yararlanmak istediğini açıklaması üzerine rusya devlet başkanı putin, şubat 2017 tarihinde budapeşte’de yapılan toplantıda: “siyasi olarak doğal gazın ukrayna üzerinden avrupa’ya ulaşması konusunda bir hedef çizmediklerini belirterek, macaristan’ın türk akımı doğal gaz boru hattından da doğal gaz alabileceğini söyledi. ekim 2017 yılında alınan karar doğrultusunda gazprom ve macaristan önemli bir anlaşmaya imza atarak doğal gaz hattının ilk avrupalı müşterisi oldu.
2017 şubat ayında gazprom ile isviçreli allseas şirketi, türk akımı doğal gaz boru hattı projesinin inşa edilmesi için anlaşma imzalandığı bildirildi.
- rus enerji şirketi gazprom’un icra komitesi başkanı aleksey miller, türk akımı projesinde türkiye ile etkin bir birliktelik sağlanması için south stream transport şirketinin istanbul’da ofis açtığını belirtti. miller, türk akımı projesinde belirlenen takvim dahilinde ilerlendiğini ve projenin inşaat aşamasına aktif bir biçimde devam edildiğini belirtti. 2017 yılının ikinci yarısında projenin deniz hattı için boruların döşenmesine başlanacağı şeklinde yorum yapan miller, “proje kapsamında planlanan iki hattın da 2019 sonuna kadar tamamlanmasını planlıyoruz.” ifadesini kullandı.
7 mayıs 2017 tarihinde ise rus enerji şirketi gazprom’un, türk akımı projesinde deniz kısmı için boru hattı inşaatına başladığı bildirildi. 30 mayıs 2017 tarihinde hollanda’dan rusya’ya giden 445 metrelik malta bayraklı dev boru döşeme gemisi pioneering spirit, karadeniz rotasından çanakkale boğazı’na ulaştı.
23 haziran 2017 tarihinde cumhurbaşkanı erdoğan, kayseri’de rusya’nın anapa şehrindeki “pioneering spirit” adlı boru inşaat gemisinde türk akım projesi’ne ilişkin incelemelerde bulunan rusya devlet başkanı putin ile telefonda görüştü. “siz değerli dostumun şahsında törende hazır bulunanlara, bu tarihi projeye emek verenlere ve rus halkına en kalbi selamlarımı sunuyorum. sizleri de sevgi ile selamlıyorum.” şeklinde konuştu.
kasım 2017'de rus enerji şirketi gazprom tarafından yayınlanan 3. çeyrek raporunda, abd’nin rusya’ya yönelik yeni yaptırımlarının şirketin yabancı yatırımcılarını olumsuz yönde etkileyebileceği belirtildi.
- yaptırımlar nedeniyle türk akım boru hattı projesinin tamamlanmasına yönelik riskler oluştuğuna işaret edilen raporda, “söz konusu risklerin doğru bir şekilde analiz edilebilmesi için abd hazine bakanlığının yaptırımların kapsamını açıklığa kavuşturması gerekmektedir.” ifadesi kullanıldı.
- rus enerji şirketi gazpromun, türk akım doğal gaz boru hattı projesinin planlanan rotası üzerinde yer alan ülkelere doğal gaz sevkiyatını artırdığı da bildirildi. gazprom’dan yapılan açıklamada, 1 ocak-15 kasım döneminde türkiye’ye yapılan doğalgaz ihracatının geçen yıla kıyasla yüzde 21,7 artarak 24,8 milyar metreküpe yükseldiği belirtildi. söz konusu dönemde gazprom’un, projenin ikinci hattı için planlanan rota üzerindeki yunanistan’a doğal gaz ihracatını yüzde 12,1; bulgaristan’a yüzde 7,1, macaristan’a yüzde 24,4 ve sırbistan’a da yüzde 26,7 artırdığı kaydedildi.
2018 yılının ocak ayında açıklamada bulunan türk akım sözcüsü aslı esen, doğal gaz boru hattının 15 milyon konutun enerji ihtiyacını karşılayabilecek yıllık kapasiteye sahip olduğunu belirterek, “iki hattan oluşan projede, ilk hattın türk kıyılarına mayısta ulaşmasını öngörüyoruz.” dedi.
- esen, projenin iki hattında toplam 700 kilometrelik inşaatın tamamlandığını kaydederek, toplam uzunluğun bin 860 kilometre olacağını ifade etti. “pioneering spirit” isimli boru döşeme gemisinin günde ortalama 4 kilometre hat inşa ettiğini vurgulayan esen, “türk akım doğal gaz boru hattı projesi 15 milyon konutun enerji ihtiyacını karşılayabilecek yıllık kapasiteye sahip. iki hattan oluşan projede, ilk hattın türk kıyılarına mayısta ulaşmasını öngörüyoruz. 2019 sonunda da ilk gazı türkiye’ye ulaştırmayı planlıyoruz.” dedi.
30 nisan 2018’de rusya tarafından sürdürülen projenin ilk etabı tamamlandı. 1161 km boru döşenen bu süreçte türkiye’de hattın izleyeceği yola ve yapım aşamasına dair veriler de ortaya çıktı. türkiye topraklarında ilerletilecek boru hattının yapım mesuliyetini botaş üstlenecek. fakat türkiye’nin talep ettiği şartların temini için anlaşma hala tahkimde bulunuyor.
26 mayıs’ta gaz fiyatına dönük anlaşmazlığın mahkeme dışı yollardan çözümünün bulunacağı açıklanarak botaş ve gazprom export arasında bir protokol imzalandı. bu anlaşmaya göre hattın türkiye toraklarındaki inşa sürecini hayata geçirmek için türkakım gaz taşıma aş adlı rus-türk ortak bir girişim kurulacak.
12 temmuz 2018’de botaş, çed raporu doğrultusunda kıyıköy’den çorlu-misinli’ye uzanacak 69 km’lik boru hattının inşasını konu eden 200 milyon tl bedelli projeyi ihaleye açtı.
saray belediye başkanlığı, tekirdağ saray ilçesi sınırları içerisinde 40 kilometreden fazla ilerleyecek olan türk akımı doğal gaz hattı kara kısmına olumsuz görüş bildirdi.
- imar ve şehircilik müdürlüğü tarafından hazırlanan görüş yazısında “türk akımı boru hattı’nın saray sınırları dâhilinde birinci öncelikli tarımsal niteliği korunacak alanlardan, ormanlardan, su havzalarından, meralardan ve kırsal yerleşim alanlarından geçeceği” yazılarak, “boru hattı güzergâhında patlatma yapılacağı” belirtildi. patlatma sırasında oluşacak gürültü ve rüzgârında etkisiyle toz kirliliği projenin güzergâhına yakın yerleşim alanlarında yaşayan insan ve canlıların sağlığını olumsuz yönde etkileyecektir. bu nedenle insan ve canlılara verilecek olumsuz etkileri görüldüğünden güzergâh kurumumuz açısından uygun görülmemiştir” ifadelerine yer verildi.
- kuzey ormanları savunması da projeye karşı olumsuz görüş bildererek kıyıköy’deki bölge halkıyla beraber eylemler düzenliyor: