gülen vatandaşlıktan çıkarılırsa iadesi mümkün olacak mı? bugüne kadar kimler vatandaşlıktan çıkartıldı?
15 temmuz darbe girişimi sonrası haklarında yakalama kararı bulunan firari sanıklar üzerinden başlayan türkiye cumhuriyeti vatandaşlığından çıkartılmalarına ilişkin tartışmaları derledik.
fethullah gülen ile haklarında yakalama kararı bulunan hdp şırnak milletvekili faysal sarıyıldız, hdp van milletvekili tuğba hezer öztürk ve eski bdp van milletvekili özdal üçer dahil 130 kişinin türk vatandaşlığından çıkarılma sürecine dair içişleri bakanlığı ilanı 5 haziran 2017 günü resmi gazete’de yayınlandı. gülen ve diğer kişiler, üç ay içinde yurda dönmezse türk vatandaşlığından çıkarılacak. gülen’in türkiye’ye iade edilmesiyle ilgili tartışmalar sürerken yayınlanan bu ilan, yeni tartışmalara da yol açtı.
“gülen, demokrasimize darbe teşebbüsünde bulunmak suretiyle zaten vatandaşlıktan çıkmıştır ruhen ve beynen. ama siz gülen’in türkiye’ye iadesini, olur ki birisi şaşar da verir diye, engellemek için bulacağınız en iyi çözümü buldunuz. hükümeti tebrik ediyorum. olsa olsa fethullah gülen’in türkiye’ye iadesi anca böyle engellenirdi, hükümet bunu sağladı.” — chp grup başkan vekili engin altay
gülen ve diğer kişilerin vatandaşlıktan çıkarılma süreci nasıl işleyecek?
5901 nolu türk vatandaşlığı kanununa ocak 2017'de resmi gazete’de yayımlanan khk ile eklenen maddeyle ‘vatandaşlığın kaybettirilmesi’ hükümlerinde düzenlemeye gidildi.
“hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen ve yabancı ülkede bulunması nedeniyle kendisine ulaşılamayan vatandaşlar, bu durumun soruşturma aşamasında cumhuriyet savcısı veya kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde vatandaşlıklarının kaybettirilmesi amacıyla bakanlığa bildirilir. bakanlıkça resmî gazetede yapılan yurda dön ilanına rağmen üç ay içinde yurda dönmemeleri halinde, bu kişilerin türk vatandaşlıkları bakanlığın teklifi ve bakanlar kurulu kararıyla kaybettirilebilir.” — madde 29'a yapılan ekleme
gülen’in iadesi ve vatandaşlıktan çıkartılma süreçleri üzerine açıklama yapan adalet bakanı bekir bozdağ, “yurda dön” çağrısı sonunda dönüş yapmayan kişinin otomatik olarak vatandaşlıktan çıkarılmayacağını söyledi.
“bakanlar kurulu’nun takdirine bağlı bir şey. bakanlar kurulu çıkarıp çıkarmayacağına kendi ayrıca karar verecek. kaldı ki şu anda henüz böyle bir alınmış karar da yoktur.” — adalet bakanı bekir bozdağ
bu durum gülen’in geleceğini nasıl etkileyecek?
bekir bozdağ açıklamasında vatandaşlıktan çıkarılma durumunun türkiye’nin yargılama hakkına, geçici tutuklama veya iadesine engel olmayacağını belirtti.
türkiye cumhuriyeti ile abd arasında imzalanan suçluların geri verilmesi ve ceza işlerinde karşılıklı yardım antlaşmasında, vatandaşlıktan çıkarılan suçlulara ilişkin ayrı bir madde bulunmuyor ancak antlaşmanın 34. maddesinde bahsedilen güvence bölümünde, yargılama sürecinde tanık ya da uzmanların uyruğuna bakılmaksızın bu suçlamanın haricinde bir suçtan yargılanmayacağına değiniliyor.
türkiye’de daha önce vatandaşlıktan çıkarılanlar
1951 yılında nazım hikmet, vatandaşlıktan çıkarılmış, 2009 yılında ise vatandaşlığı iade edilmişti. 12 eylül darbe döneminde, aralarında cem karaca, demir özlü, yılmaz güney, şanar yurdatapan gibi isimlerin bulunduğu 14.000 kişi vatandaşlıktan çıkarılmıştı. (kaynaklar: 1, 2 )
muammer güler’in 2003–2013 arasında açıkladığı verilere göre, 10 yılda 8244 kişi vatandaşlıktan çıkarıldı. bu kişilerin vatandaşlıktan çıkarılma nedenleri ise şöyle:
-i̇zin almaksızın yabancı vatandaşlığa geçme — 774 kişi
-yabancı devletin türk menfaatlerine uymayan hizmetinde bulunma — 1 kişi
-türkiye ile savaş halindeki devlet hizmetinde çalışma — 3 kişi
-yurt dışında olup askerlik veya yurt savunması için dönmeme — 7141 kişi
-sevk sırasında yurtdışına kaçıp dönmeme — 282 kişi
-tsk mensupları ile askeri görevlilerin yurtdışından dönmemesi — 5 kişi
-türkiye vatandaşlığı kazandıktan sonra 7 yıl resmi işlemde bulunmama — 2 kişi
-yabancı devlet vatandaşlığı kazandıktan sonra 7 yıl resmi işlemde bulunmama — 2 kişi
-vatandaşlıktan çıkarma — 34 kişi
2016 yılında da gündemde olan vatandaşlıktan çıkarma konusu, eski istanbul baro başkanı turgut kazan tarafından, bianet’e yaptığı açıklamasında hukuksuzluk olarak değerlendirilmişti.
“böyle bir şey hiçbir şekilde düşünülemez. suçu ne olursa olsun bir kişinin vatandaşlıktan çıkarılması mümkün değil. çağdaş bir dünyada yönetimin kendi yurttaşı için vatandaşlıktan çıkarmayı düşünmesi olabilecek bir şey değildir. anası, babası tc vatandaşı olan herkes vatandaştır. bu kadar. dünyanın her yerinde böyledir, kimse onu hiçbir şekilde elinden alamaz.” — turgut kazan