yeni salgın: start-up
kulaktan kulağa yayılan start-up dünyasının oyuncuları ve dinamiklerini merak ettik. silikon vadimizi kurmaya ne kadar yakınız?
bölüm 1
bölüm 2
start-up’ın ne olup olmadığı konusunda birçok kişi farklı görüşe sahip olsa da, genel hatlarıyla yenilikçi bir ürünü uygulanabilir ve ihtiyaca yönelik bir iş modeliyle geliştiren, pazar ihtiyacını karşılamayı amaçlayan ve hızla büyüyen girişimlere deniyor. girişimciler, melek yatırımcılar ve danışmanlardan oluşan bir ‘ekosistem’ olarak var olan start-up dünyasının diğer oyuncuları devlet, araştırma kuruluşları, üniversiteler, girişimci programları ve enstitüler.
aslen 1723 yılında fransa’da doğan girişimcilik kavramı, 1930’larda schumpeter’in tanımlamasıyla bugünkü anlamını kazandı. 20. yüzyılla birlikte, yeni bir fikri veya buluşu başarılı bir inovasyona dönüştürmeye istekli kişilere ‘girişimci’ adı verilmeye başlandı.
neden bu kadar sık duyuyoruz?
girişim sermayesi yatırım fonu modelini kullanarak yatırım yapmak isteyenlerin çoğalması, özel ve devlet kurumlarının yatırım yapmaya sıcak bakmaya başlamasına ve start-up ekosisteminin genişlemesine ivme kazandırdı. ağırlıklı olarak 2013 yılından bu yana girişimci ekosistemini güçlendirmek amacıyla birçok stk kuruldu. gençlerin hatrı sayılır bir kısmı ise girişimci olmayı kendi işinin sahibi olmak veya bir unvana sahip olmak için isterken; kimisi de kurumsaldan uzak, kendi gibi düşünen insanlarla bir arada çalışma arzusuyla bu sektörde çalışmak istiyor.
melek yatırımcı kimdir?
start-up ekosisteminin önemli mensuplarından melek yatırımcılar ‘sürdürülebilir ekonomik kalkınma’ amacıyla girişimcilere maddi ve manevi destek sunan bireyler olarak anılıyor. yasal melek yatırımcı olmanın yolu, hazine müsteşarlığı’ndan lisans almaktan geçiyor. bireysel katılım yatırımcılarının lisans sahibi olabilmesi için ‘yüksek gelir veya servete sahip yatırımcı’ ya da ‘tecrübeli yatırımcı’ tanımlarından birine uyması gerekiyor. istatistiklere göre 2017’de 36 olmak üzere, 2013’ten beri toplam 428 adet melek yatırımcı lisansı verildi. melek yatırımcı başvurularının %93’ü istanbul’dan yapıldı. melek yatırımcı sayısındaki bu artışın sebebi ise devletin sağladığı vergi desteği. yönetmeliğe göre, yatırımcılar gerekli iş planını sağladığı takdirde yaptıkları yatırımın %75’ini yıllık vergi beyannamesinden indirebiliyor.
melek yatırımcılar dışında, start-up ekosistemi içerisinde faaliyet gösteren, yatırımcı ve girişimciler arasında köprü rolünü üstlenen iki oluşum daha var: risk ve girişim sermayeleri. fon fazlası olan kurumsal yatırımcıların; yatırım ihtiyacı içindeki şirketlere yatırım yaparak kâr etmesini amaçlayan bu sermayeler, profesyonellik ve yüksek miktardaki finansal destekleriyle melek yatırımcılardan ayrışıyor.
türkiye, global ölçekte ne konumda?
girişimciliğe dair dünyadan örneklere bakıldığında, akla ilk gelen oluşum elbette ki silikon vadisi. ancak son yıllardaki start-up gelişmelerine önderlik eden ülkeler arasında en dikkat çekeni tartışmasız israil oluyor. 2017 yılında tel aviv, 22 milyar dolarlık hacmiyle girişimcilik yatırımlarında dünyanın en büyük altıncı start-up ekosistemine sahip oldu. israil, genel bütçesinin %4.3’ünü ar-ge’ye yatırıyor, bu yüzden oecd ülkeleri arasında araştırma ve geliştirmeye en çok bütçe ayıran ülke konumunda. israilli genç girişim firmalarının hükümet tarafından desteklenmesi ve uluslararası yatırımcılara cazip vergi düzenlemeleri getirilmesi, ülkede başarılı teknolojik yatırımların hayata geçmesini sağlar nitelikte.
israil’deki gelişme ve regülasyonlar göz önünde bulundurulduğunda, türkiye’de henüz global trendleri izleyen düzenleme ve politikalardan söz etmek pek mümkün değil. oecd ve world economic forum tarafından yayınlanan makaleler içerisinde, türkiye’nin start-up ekosisteminden söz eden herhangi bir tartışma yok. start-up genome tarafından hazırlanan ‘2017 global startup ekosistemi raporu’nda da yine, türkiye’deki girişimcilik ekosisteminden bahsedilmiyor.
kurumsal firmaların, bireysel yatırımcıların ve profesyonellerin yüzünü start-up ekonomisine çevirmiş olmasının iş dünyasının içinde bulunduğu belirsiz ve durağan koşullardan kaynaklandığına dair tartışmalar var. yatırımcılar, hâlihazırda olan bir fikre finansal destek sağlayarak kısa yoldan kâr etme hedeflerinden ötürü; girişimciler ise start-up kavramının yalnızca fikir bulmaktan ibaret olduğunu varsaymalarından ötürü eleştiriliyor. girişimcilikten bahsederken, başarılı bir girişimin nasıl olabileceği sorusu oldukça muteber fakat bu soruya verilen yanıtlar çeşitli. kimine göre iyi fikir bulmak en mühim adımken, kimine göre doğru uygulama ve hatta doğru yatırım olarak kabul görüyor fakat konunun giderek artan bir nüfus tarafından konuşulması bile pozitif değerlendirilen bir gelişme.
playlist: “start-up”
1. bölüm
editör&yazı
dilan karadağ /140journos
araştırma
fem fahralı /140journos stajı
video
kürşad bayhan / 140journos
furkan temir/ 140journos
berkant akarcan/ 140journos
ümit oktay aymelek/ 140journos
zeynep bozkurt / 140journos stajı
video editing
ege tatlıcı/140journos
sanat yönetmeni
berkant akarcan /140journos
katkıda bulunanlar
sırma süren/140journos için
sena macit/ 140journos
2. bölüm
editör&yazı
dilan karadağ / 140journos
video editing
ege tatlıcı / 140journos
volkan kısa / 140journos
gizem gedik / 140journos
helin jülide tübe / 140journos
mastering
berkant akarcan / 140journos
