zaman aşımına uğramayan bilinmezlik: faili meçhuller ve kayıplar

zaman aşımına uğramayan bilinmezlik: faili meçhuller ve kayıplar

140journos, 2013 yılında yayımlanan ‘tbmm insan haklarını inceleme komisyonu terör ve şiddet olayları kapsamında yaşam hakkı ihlallerini inceleme raporu’nda yer verilen demeçler ve verilerle türkiye’deki faili meçhuller ve kayıplara ilişkin istatistiki bilgileri derledi.

öncekisonraki

1 / 14

tbmm terör ve şiddet olayları kapsamında yaşam hakkı ihlallerinin incelenmesine yönelik alt komisyonu’nun çalışmaları kapsamında 05.12.2011 tarihinde dinlenen ips iletişim vakfı başkanı nadire mater, konuşmasında “insan hakları derneği’ne isim isim başvurular itibarıyla 500’den fazla, insan hakları vakfı rakamlarına göre ise 757 gözaltında kayba dair veri bulunduğunu” belirtti.

“faili meçhullerle birlikte türkiye’deki son yirmi beş yılda yaşanan en önemli olaylardan bir tanesi de gözaltında kayıplardı. gözaltında kayıplar esasında 1995 yılına kadar kamuoyunca çok da bilinen bir yaşam hakkı ihlali olarak yazılıp çizilmemişti ama ne zaman ki istanbul’da hasan ocak 20 mart 1995’te yine evine giderken yolda ya da işyerinden tam çıkarken gözaltına alındı ve gözaltına alındıktan sonra kendisinden haber alınamadı ve bu durumda ailesi, arkadaşları ve insan hakları savunucuları “hasan nerede?” diye türkiye’nin her yerinde hatta yurt dışında eylemler yapmaya ve devlete hasan’ın nerede olduğunu sormaya başladılar.” — nadire mater

“hasan ocak’ın ölüsünün bulunmasından sonra 27 mayıs 1995’te insan hakları savunucuları ve kayıp yakınları galatasaray lisesi’nin önünde oturmaya karar verdiler ve her cumartesi saat 12.00’de istiklal caddesinde galatasaray lisesi’nin önünde ‘kayıplar son bulsun, sorumlular bulunsun, yargılansın, kayıpların akıbetleri açıklansın’ talebiyle bir araya gelindi. aslında, kayıpların hem türkiye’de hem de dünyada duyulmasında galatasaray oturmaları son derece etkili oldu.” — nadire mater

polis ekipleri, cumartesi anneleri'nin 170. haftadan 200. haftaya kadar olan eylemlerine müdahale etti. müdahalelerde toplam 1093 kişi gözaltına alındı. müdahaleler sonrası 13 mart 1999'da ara verilen eylemlere 31 ocak 2009'da yeniden başlandı.

komisyonun 28.11.2011 tarihinde dinlediği ümit özdağ, toplamda “3.474 faili meçhul ölüm ve kayıp” olduğunu yönünde bilgi paylaştı.

“faili meçhul cinayetler konusunda da türkiye’de efsane bir kavram var. 17 bin faili meçhul cinayet. (….) 17 bin rakamı pkk tarafından bir ajitasyon aracı olarak kullanılıyor devlete karşı, devleti zan altında bırakmak için. türkiye’de cesedi bulunan yani devlet tarafından herhangi bir yerde cesedi bulunup faili meçhul olarak bilinen ama herhangi bir örgütle ilişkilendirilemeyen 568 tane faili meçhul cinayet var. bunun dışında yine faili meçhul olup herhangi bir örgüt tarafından gerçekleştirildiği bilinen 1.839 tane cinayet var, bunun 1.535’i pkk tarafından gerçekleştirilmiş. bu arada 795 tane kayıp ve 272 tane de polis veya jandarma gözetiminde kayıp var. ben bunların cinayet olduğunu düşünüyorum ve bundan devlet sorumludur. eğer devlet bir kişiyi gözaltına aldıysa kayboldu diyemez. onun can güvenliğinden birinci derecede sorumludur.” — ümit özdağ

komisyon üyesi milletvekili ertuğrul kürkçü ise ümit özdağ’ın dinlendiği toplantıda 17 bin faili meçhul sayısının doğru olabileceğini söyledi.

“2002’de dgm’ler varken 8 dgm cumhuriyet başsavcılığı’nda, çeşitli suçlardan dolayı işlem gören dosyaların yüzde 62,2'sini faili meçhuller oluşturdu. 2001'de işlem gören 17 bin 874 dosyadan 385'inin faili bulunurken, 324 dosya zaman aşımı nedeniyle ortadan kalktı, 17 bin 165 dosya ise bu yıla devredildi” diyor. bu hürriyet gazetesinin hâlen internette bulunan bir haberi. belli ki işte, bu 17.874 dosyadan 385’inin faili bulunduktan sonra, geri kalan 17 bin 165 yıllar boyunca devrede ede bir 17 bin rakamı ortada var.” -ertuğrul kürkçü

türkiye insan hakları vakfı (tihv) yönetim kurulu üyesi coşkun üsterci, 25.01.2012 tarihli komisyon toplantısında konuştu.

“zorla kaybetme, kişinin devlet tarafından hukuksal olarak kelimenin tam anlamıyla yok sayıldığı, dolayısıyla hiçbir hukuki hakkının olmadığı, özgürlüğünden alıkonulma şekli. 1990’dan 2011 yılına kadar toplam 230 civarında kaybetme olayı tespit ettik.” — coşkun üsterci

07.03.2012 tarihinde dinlenen insan hakları derneği (ihd) başkanı öztürk türkdoğan faili meçhuller ve kayıplara ilişkin şunları söyledi:

“insan hakları derneğine ulaşan çeşitli veriler var. diyarbakır, siirt, bitlis, hakkâri, bingöl, van, şırnak, batman, mardin, tunceli, dersim, elazığ, ağrı, ığdır, ardahan, kars, adıyaman, malatya, gaziantep, hatay, şanlıurfa ve açığa çıkan hizbullah cinayetlerinin açığa çıkardığı toplu mezarlar olmak üzere toplam 253 toplu mezarda 3.248 insanın gömülü olduğunu düşünüyoruz.”

“ortada çok büyük bir bırakın hukuksuzluğu, bir kanunsuzluk hâli yaşandı. şimdi bir devlet ya kendi kanunlarına uyar. eğer kendi kanunlarına uysaydı, bu kadar büyük faili meçhul cinayet, yargısız infaz, cezaevinde, gözaltı merkezinde ölüm, zorla kaybetme vakasının yaşanmaması gerekirdi çünkü kanun devleti buna izin veremez.”

komisyonun incelemeleri sonucu tamamlanan raporda, ihd ve tihv verilerine dayalı olarak oluşturulan bir tablo paylaşılarak, tablonun açıklamasında da bilgilere yer verildi:

“tabloya göre, 1980–2011 arasındaki 32 yıllık dönem içerisinde 2.872 kişi faili meçhul cinayetler, 1.945 kişi yargısız infazlar/dur ihtarına uymama/güvenlik kuvvetlerinin rastgele ateşi, 1.147 kişi gözaltında veya cezaevlerinde öldürmeler/ ölümler ve 940 kişi de siyasal nedenlerle zorla kaybedilenler olmak üzere toplam 6.904 kişi terör ve terör bağlantılı olarak yaşamını yitirmiştir. ancak bu tablo, verilerin kategorileştirilmesi başta olmak üzere bir takım belirsizlikleri ihtiva etmektedir.”

140journos’ta bu konuya ilişkin yayınlanan diğer haberler: