mukayese: topkapı sarayı’nın zemini kayıyor mu, kaymıyor mu?
kültür ve turizm bakanı nabi avcı, topkapı sarayı’nın zemininin sarayburnu’na doğru kaymasının söz konusu olmadığını, marmaray ve avrasya tüneli projelerinin kaymayı tetiklediğine dair ellerinde hiçbir bilimsel veri bulunmadığını açıkladı. hürriyet’ten ömer erbil’in haberinde ise, topkapı sarayı’nın zemininin sarayburnu’na doğru kaydığı, zeminde de sıvılaşma meydana geldiğinin belirlendiği aktarılmıştı.
kültür ve turizm bakanı nabi avcı, hrant dink’in 10. ölüm yıldönümü anma töreninde, topkapı sarayı’na ilişkin soruları yanıtlarken şu ifadeleri kullandı:
“itü ile, boğaziçi üniversitesiyle 1 yıldır yaptığımız çalışmalar var. geçtiğimiz ay içinde, özellikle hazine dairesi’ne etki eden faktörleri belirlemek için 26 adet sismik kayıt kuyusu açıldı. kuyuya yerleştirilen cihazlar aracılığıyla saray’ın ve özellikle hazine’deki çatlakların ne kadar, yer zeminindeki hareketlilikten ne kadar etkilendiği, şubat sonu itibariyle net olarak belirlenmiş olacak.” — nabi avcı
“marmaray ve avrasya tüneli çalışmalarının da buradaki zemin hareketliliğine olumsuz etki ettiğine dair dolaylı da olsa bir ima ve cümle var. bu doğru değil. böyle bir etki olduğuna dair elimizde bilimsel bir veri yok ama bunlar biliyorsunuz genellikle böyle şehir efsanesi olarak konuşulur.” — nabi avcı
“denize doğru bir kayma söz konu değil. Bu konuda daha önce de medyada yer alan bir haber vardı. ilgili uzman arkadaş diyor ki, ‘marmara’ya bakan, istinat duvarında çatlamalar var’ diyor. fakat bunu okuyan bazı kişiler, o demeçteki ‘marmara’ya bakan istinat duvarı’ sözünü, ‘marmaray istasyonu’na bakan gibi anlıyorlar. halbuki yazının içinde marmara denizi’ne bakan istinat duvarı kast ediliyor. o uzak zaten oraya. eski deyimle apostrof kayması olunca sanki marmaray istasyonu’na ilişkin açıklama yapmış gibi algılamış bazıları. doğru değil.” — nabi avcı
“topkapı sarayı’na yönelik, marmaray inşaatının veya avrasya tüneli inşaatının olumsuz etkilerine dair elimizde hiçbir bilimsel gösterge, vesaire yok” — nabi avcı
ömer erbil’in hürriyet’te yer alan 25 eylül 2016 tarihli haberinde; topkapı sarayı müzesi’nin taşıyıcı duvarlarında 10–15 cm genişliğinde yarıkların tespit edildiği, kültür ve turizm bakanlığı’nın acil müdahale başlattığı ve hazinelerinin sergilendiği fatih köşkü’nün güvenlik nedeniyle 13 temmuz 2016'da ziyarete kapatıldığı belirtildi.
durum, istanbul 4 numaralı koruma kurulu’na fotoğraflı bir raporla bildirilerek detaylı inceleme izni istendi.
kurul, sorunun tespitinde zeminsel etkilerin ağır bastığı, yakın zamanda da bölgede oluşan istinat duvarındaki yıkılmaların ise zemin kaynaklı olduğu görüşünde.
incelemelerde; 1940–1960 yıllarında yapılan kubbe ve tavanların betonla kaplanmasının binaya ağır yük getirdiği, son yıllarda marmara denizi’nde oluşan sismik hareketliliğin etkisinin binayı çökme noktasına getirdiği sonucuna varıldı.
yetkililer, sarayın bu haliyle beş büyüklüğünde bir depreme bile dayanamayacağını ifade etti.
13 mayıs 2016 tarihli uzman raporunda, “çalışma yapılan söz konusu mahallerde raspa sonrası ortaya çıkan deformasyonların büyüklüğü çatlak boyutunu aşarak ayrık ve yarık seviyelerine geldiği gözlemlenmiştir” denildi.
saraya acil müdahale için önce zemin etüdü yapılacağı, ardından da zemin sağlamlaştırma çalışmalarının yapılacağı belirtildi.
zemindeki kaymayı, marmaray ve avrasya tüneli gibi projelerin yarattığı zemin titreşimleri ile son iki yıldaki sismik hareketlerin tetiklediği düşünülüyor. sarayın 1920’de yapılan drenaj sistemininde de ‘yer yer tıkanmalar, körelme veya atık suyun deşarj edilememesinin’ zemin sıvılaşmasını artırdığı belirtiliyor.
ön inceleme raporunda, yapıya zarar vermemek için fatih köşkü, mecidiye köşkü ve mutfak bölümlerinin etrafı ve yamaçtaki istinat duvarına 1 ya da 1,5 metre aralıklarla çelik kazıklar yerleştirilmesi planlandı.
fatih köşkü’nün onarımı için yaklaşık 10 milyon tl’ye ihtiyaç olduğu bildirildi.
ilber ortaylı, topkapı sarayı’na bakanlık tarafından sağlanan bütçenin yetersiz olduğunu, ciddi bir restorasyonun gerektiğini, özellikle güney duvarının ciddi bir tehlike altında olduğunu söyledi.
ortaylı, şu ifadeleri kullandı:
“rasathane müdürümüz mustafa erbik ve celal şengör; uluslararası otorite bu konuda, kendilerinin raporları var, marmara’ya bakan duvarlar için. bakanlığımızın bütçesi fevkalade yetersiz. topkapı çok yük bakanlığa, temel restorasyon yapılamıyor. maalesef para toparlanamıyor. 10 yılı geçti bunun rapora geçilmesi.”
4 nisan 2016'da, gülhane parkı’nın sarayburnu girişindeki çay bahçesinde, toprak kayması sonucu duvarın çöktüğü olayda iki kişi hayatını kaybetmişti.
2011 yılında tmmob istanbul şubesi, yayınladığı avrasya tüneli projesi değerlendirme raporu’nda şu ifadelere yer vermişti:
“avrasya tüneli güzergahının, unesco dünya miras listesine alınan sultanahmet arkeoloji parkı’ndaki kültür varlıklarını etkilememesi neredeyse imkansızdır.”
kaynak: dha, hürriyet