rusya ile düzelen ilişkiler antalya’daki turizm krizini ortadan kaldırdı mı?

rusya ile düzelen ilişkiler antalya’daki turizm krizini ortadan kaldırdı mı?

rusya ve almanya, antalya turizminin en büyük 2 pazarı. 2015 öncesi yıllık ortalama 3 buçuk milyon civarında seyreden rus turist sayısı, kasım 2015'te rus uçağının düşürülmesi sonrasında; 3 milyon civarındaki alman turist sayısı ise ocak 2016'da sultanahmet’te 12 alman turistin hayatını kaybettiği saldırı sonrası ciddi düşüşler yaşamaya başladı.

rusya ile düzelen ilişkiler, ve yaptırımların kaldırılması antalya’ya gelen rus turist sayısında artışa neden olsa da almanya’nın başını çektiği avrupa ülkeleri, tatil için türkiye’ye gelme konusunda hala isteksiz görünüyor. rusya ile düzelen ilişkiler antalya’daki turizm krizini ortadan kaldırdı mı?

genel resime bakacak olursak 2014 yılında antalya’ya gelen yabancı turist sayısı 12 milyon 498 bin ile cumhuriyet tarihinin en yüksek sınırına ulaşmışken bu sayı ard arda yaşanan gelişmelerle 2015'te düşmeye başladı. antalya, turizm tarihinin en kötü yılı 2016'yı %43 kayıpla kapattı. 2015 yılında 10 milyon 875 bin olan yabancı yolcu sayısı 2016'da 6 milyon 182 bine düştü.

antalya’da yaşanan turizm krizini en büyük pazarlar olan rusya ve almanya penceresinden izleyelim:

rusya

antalya havalimanı mülki idare amirliği verilerine göre, antalya’ya 2014 yılında gelen rus turist sayısı 3 milyon 487 bin 698 iken 2015'te bu sayı 2 milyon 836 bin 902'ye düştü.

yaşanan siyasi gelişmeler nedeniyle, 2016'da antalya’ya gelen rus turist sayısı bir önceki seneye göre 83% kayba uğrayarak 572 bin 700'e kadar geriledi.

türkiye’nin turizm sektöründeki en büyük müşterisi olan rusya’yı kaybetmesine yol açan olay neydi ve türkiye bu sadık müşteriyi geri kazanabildi mi?

türkiye-rusya krizi ve ilişkilerin normalleşmesinin tarihçesi

24 kasım 2015 günü, türkiye sınırını ihlal ettiği gerekçesiyle bir rus uçağı türk hava kuvvetleri tarafından düşürülmesi, pilotlardan 1'inin uçak düştükten sonra hayatını kaybetmesi ve 1'inin sağ kurtulması, türkiye ve rusya arasında diplomatik ve ekonomi ilişkiler adına olumsuz bir dönemin başlamasına yol açtı.

rusya’da rublenin yaşadığı değer kaybı gibi bu durum da turizmi etkiledi. rusya devlet başkanı vladimir putin’in, uçak krizi sonrası açıkladığı, türkiye’ye yönelik charter uçuşların ve tur organizasyonlarının yasaklanması yaptırımlarının yanında rusya dışişleri bakanlığı’nın, türkiye’ye seyahat edilmemesi yönündeki resmi uyarı mesajları da yer aldı.

takip eden ilk 3 ayda (aralık 2015, ocak-şubat 2016) antalya’ya gelen rus turist sayısı toplam 7,301 iken bu sayı bir önceki sene 30,748‘di.

• türkiye-rusya ilişkilerindeki normalleşme süreci, cumhurbaşkanı erdoğan ile başbakan yıldırım’ın, 12 haziran 2016 rusya milli günü nedeniyle putin ve medvedev’e tebrik mesajı göndermeleriyle başladı diyebiliriz.
• süreci hızlandıran en önemli adım ise cumhurbaşkanı erdoğan’ın 27 haziran’da putin’e bir mektup göndermesiyle atıldı.

kremlin’e göre mektupta “bir kez daha üzüntümü ve derin başsağlığı dileklerimi ölen pilotun ailesine iletmek istiyorum ve ve özür diliyorum. verilen acıların ve zararın hafifletilmesi için gerekli tüm inisiyatifleri almaya hazırız” denirken,

cumhurbaşkanlığı sözcüsü ibrahim kalın ise türkiye ile rusya’nın, ilişkilerin geliştirilmesi amacıyla gerekli adımların atılması hususunda mutabık kaldığını belirtti.

bu gelişme üzerine putin, 30 haziran’da türkiye’ye yönelik yaptırımları kaldıran kararnameyi imzaladı. açıklama kremlin’in internet sitesinden duyuruldu.

• dışişleri bakanı mevlüt çavuşoğlu rus mevkidaşı sergey lavrov ile 1 temmuz 2016'da rusya’nın soçi şehrinde bir araya geldi. karadeniz ekonomik işbirliği toplantısı için ülkeye giden çavuşoğlu uçak krizi sonrası rusya’yı ziyaret eden ilk bakan oldu.

lavrov toplantıdan önce “bu görüşmenin türkiye-rusya ilişkilerinin normalleşmesi için doğru tonu yakalamamızda yardımcı olacağını umuyorum” diye konuştu.

• 15 temmuz darbe girişimi sonrası rusya’dan türk hükümetine destek veren açıklamalar yapılması, ilişkilerin ısınmasına katkıda bulundu.
• uçak krizi sonrası erdoğan ile putin arasındaki ilk yüz yüze görüşme 9 ağustos 2016’da st. petersburg’da gerçekleşti. bu aynı zamanda cumhurbaşkanı erdoğan’ın darbe girişimi sonrası ilk yurtdışı ziyaretiydi.

turizm, ekonomi ve enerji iş birlikleri için orta vadeli bir plan için adımların atılması bu toplantıdan çıkan kararlardan oldu.

charter uçuş yasağı, 28 ağustos 2016 günü rusya başbakanı dmitri medvedev tarafından imzalanan kararname ile kaldırıldı.

• cumhurbaşkanı erdoğan ve rusya devler başkanı putin 2. kez, 3 eylül 2016’da çin’de yapılan g-20 zirvesi’nde görüştü. erdoğan ve putin, enerjiden ticarete kadar bir çok önemli konu hakkında konuştu.
• rusya genelkurmay başkanı valeri gerasimov, 16 eylül 2016’da ankara’ya resmi bir ziyarette bulundu.
• ilişkilerin iyileştirilmesi yönünde atılan diğer bir adım da putin’in 10 ekim 2016’da 23. dünya enerji kongresi’ne katılmak için istanbul’a gelmesi oldu.

türk akımı doğalgaz boru hattı projesinde hükümetler arası anlaşma da bu tarihte imzalandı.

• 1 aralık 2016’da rusya dışişleri bakanı sergey lavrov, rus-türk ortak stratejik planlama grubu’nun toplantısına katılmak için antalya’ya bir ziyarette bulundu.
• genelkurmay başkanı hulusi akar 1 kasım 2016’da rusya’yı ziyaret etti.
• başbakan binali yıldırım 5–7 aralık tarihleri arasında sürecek rusya’yı ziyaret ederek moskova ve kazan’da temaslarda bulundu, turizm, enerji ve suriye konu başlıkları arasında yer aldı.
• halep’teki operasyonlar nedeniyle rusya’ya yönelik tepkilerin arttığı günlerde rusya büyükelçisi andrey karlov’un ankara çağdaş sanatlar merkezi’nde suikaste uğraması türkiye rusya ilişkilerini olumsuz yönde etkilemedi.

cumhurbaşkanı erdoğan ve başbakan yıldırım, suikast sonrası, “bu türkiye-rusya ilişkilerinin normalleşme sürecini özellikle bozmaya yönelik bir provokasyondur.” dedi.

putin de yaptığı açıklamada, bu olayı “provokasyon” olarak nitelendirerek hem türk-rus ilişkilerine hem de suriye’deki barış sürecine zarar vermeyi amaçladığını söyledi.

• rusya, türkiye ve iran’ın savunma ve dışişleri bakanları, suriye krizinin çözümü ile ilgili olarak 20 aralık’ta moskova’da bir araya geldi.
• 28 aralık’ta türkiye ve rusya’nın garantörlüğünde suriye’de ateşkes sağlanması konusunda mutabakat sağlandı.
• kazakistan’ın başkenti astana’da yapılan görüşmelerde rusya, türkiye ve iran suriye’deki ateşkesin denetlenmesi için üçlü bir mekanizma oluşturdu.

tüm bu gelişmeler ışığında rusya ile düzelen ilişkiler ve kaldırılan yaptırımlar antalya’ya gelen turist sayısında artışı beraberinde getirdi ve 2017 istatistiklerinde kendini gösterdi.

2017'nin ilk 3 ayında antalya’ya gelen rus turist sayısı geçen yılın aynı dönemine göre 672% artarak 52 bin 491 oldu. 2016'nın ilk üç ayında bu sayı 6 bin 802 idi.

peki bu güzel tabloyu farklı milletlerden turistler için çizmek mümkün mü?

maalesef çok mümkün değil. antalya’nın en önemli turizm pazarlarından almanya başta olmak üzere avrupa ülkelerinden antalya’ya gelen turist sayısı hızla düşmeye devam ediyor.

antalya’ya gelen alman turist sayısı, 2015'te 3 milyon 1016 iken 2016'da yüzde 34 gerilemeyle 1 milyon 975 bine düştü. fakat bu düşüşe rağmen 2016'da antalya’ya gelen yabancı turistler arasında ilk sırayı, yüzde 32 ile yine almanlar aldı.

şimdi de türkiye’nin almanların gözünden düşmesine sebep olmuş olabilecek gelişmelere bakalım:

almanya ile kötüleşen ilişkiler

türkiye-almanya arasında 2016 yılı içinde yaşanan ciddi kırılmalar; siyasi ve ticari ilişkileri olduğu kadar turizm sektörünü de olumsuz etkiledi. türk ve alman liderler arasındaki restleşmeler, yılan hikayesine dönen ab’ye giriş süreci ve geri kabul anlaşması konuları ilişkileri iyice gerdi.

ama tüm bunların ötesinde, insanları tatil için bir ülkeye gitme kararında en en çok etkileyen şey güvenlikti. türkiye’nin saldırıların odağında olduğu 2015–2016 yılı turizmin de kriz yaşadığı zamanlar oldu. abd ve avrupa ülkeleri gibi almanya da vatandaşlarına türkiye’ye seyahatleri konusunda dönem dönem güvenlik uyarıları yayınladı.

12 ocak 2016'da sultanahmet meydanı’nda gerçekleştirilen canlı bomba saldırısının bunda etkisi büyüktü. ışid ile ilişkilendirilen ve alman turist kafilesini hedef alan saldırıda 12 alman turist hayatını kaybetti.

iki ülke arasındaki siyasi gerilimlere bakacak olursak;

erdoğan ve merkel’in ekim 2015'de temellerini atttığı geri kabul anlaşması 18 mart 2016'ta yürürlüğe girdi. anlaşmada türkiye’ye verilen sözler arasındaki 3 milyar euro ve vize serbestisinin hala verilmemiş olması türkiye tarafının en büyük şikayeti. erdoğan ve hükümet yetkilileri bunların sağlanmaması durumunda geri kabul anlaşmasını sonlandıracaklarını hala her fırsatta dile getiriyorlar.

diğer bir yandan tüm bu süreçlerin baş aktörü ve ab kurucu üyesi almanya da türkiye’ye kızgın. türkiye’nin vize serbestisi için gerekli 72 kriterin tamamını yerine getirmemesi özellikle terör tanımını değiştirmeye yanaşmaması süreci zora soktu.

süreç içerisinde yaşanan olumsuzluklara, ifade özgürlüğü, demokrasi ve idam tartışmaları da eklenince türkiye’nin ab’ye üyeliği konusunda almanya’da negatif görüşler yoğunlaştı.

dönemin avrupa parlamentosu başkanı ve alman sosyal demokrat partili martin schulz, ‘idam gelirse ab müzakerelerinin sona ereceğini’ söyleyerek muhalefete ve gazetecilere yönelik tutumla ilgili “türkiye’de bu durumun devam etmesi halinde, ab olarak ekonomik yaptırımlar dahil, bazı önlemleri düşünmek zorunda kalacağız”

erdoğan, martin schulz’a şöyle tepki gösterdi:

“kimsin sen ya? neymiş orada bir parlamentonun başkanı. sen türkiye adına ne zamandan beri karar verme yetkisine sahip oldun? ne diyor, şu terbiyesize bak ‘yaptırım uygularız’ diyor. senin her yerin yaptırım olsa ne yazar?”

nitekim 24 kasım 2016'da schulz, türkiye’nin ab üyeliği müzakerelerinin askıya alındığını açıkladı.

ab bakanı ömer çelik, ap kararının yok hükmünde olduğunu söyledi:

“ap’nin bugün müzakerelerin durdurulmasına ilişkin aldığı karar hiçbir hukuki bağlayıcılığı olmayan, dar görüşlü, vizyonsuz siyasi bir karardır.”

türkiye’yi ifade özgürlüğünü, temek hak ve özgürlükleri, demokrasiyi ihlal ettiği gerekçesiyle her fırsatta eleştiren almanya ile ilişkiler, 2016 içinde bir kez de alman basını nedeniyle gerildi.

31 mart’taki programında erdoğan hakkında hakaret içerikli şiir okuduğu gerekçesiyle komedyen jan böhmermann hakkında soruşturma başlatılmış; merkel, böhmermann’ın yargılanması için gerekli izni verdiklerini açıklamıştı.

ilişkiler 1915'i “soykırım” olarak niteleyen yasa tasarısının 2 haziran’da alman parlamentosu’ndaki oylamayla kabul edilmesiyle zedelenmiş, türkiye, berlin büyükelçisini istişareler için geri çekmiş ve iki ülke arasında üst düzey görüşmeler durma noktasına gelmişti. alman hükümetinin, kararın hukuki bağlayıcılığı olmadığını ifade etmesiyle ilişkiler tekrar yumuşadı.

diplomatik ilişkilerin gerildiği bir diğer olay pasaportu çalınan tbmm başkanvekili ayşe nur bahçekapılı’nın almanya ziyareti sırasında havalimanında alıkonulması oldu. aralık 2016'da yaşanan bu olayda türkiye’nin tepkisi sonrası almanya büyükelçisi erdmann, dışişleri bakanlığı’na çağrıldı.

türkiye’nin almanya’ya kırgınlığının önemli sebeplerinden biri de 15 temmuz darbe girişimi sonrası olaya yeterli tepki gösterilmeyişi, darbe girişimine şüpheci yaklaşılması ve türkiye’ye ziyaretin gecikmesi oldu. türk yetkililer darbe girişimi sonrası almanya’ya sığınma talebinde bulunan askerlerin başvurusunun reddedilmesi isteklerini sık sık dile getirdi.

bunun yanında türkiye almanya’yı sık sık terör örgütlerine destek vermekle, pkk faaliyetlerine izin vermekle ve onları barındırmakla suçluyor.

almanya başbakanı merkel 15 temmuz sonrası türkiye’ye ilk ziyaretini 2 şubat 2017'de gerçekleştirdi.

ilişkiler 2016'da öyle gerildi ki, alman die zeit gazetesi, merkel’in bu ziyaretini evliliği kurtarmaya dönük bir girişim olarak nitelendirdi:

“türk-alman ilişkileri bir evlilik ilişkisi olsaydı, geçen yıl boşanmak için çok sayıda gerekçe birikmişti. çiftlerden biri casusluk, tehditler ve rusya ile ilişkilere öfkeliyken, diğeri tutulmayan sözler nedeniyle hayal kırıklığı yaşıyor ve darbe girişimi sonrasında kimsenin gelmemiş olmasına öfkeli, ancak arada çocuklar da var: milyonları bulan türk diasporası, milyarları bulan ekonomik ilişkiler ve en küçük çocuk da ‘geri kabul anlaşması’. nato ise ortak ev. bu nedenle ilişkiyi sürdürmek gerekiyor”

2017 de ilişkiler açısından iyi geçiyor sayılmaz. alman die welt gazetesi’nin türkiye muhabiri deniz yücel’in “terör propagandası yapmak, halkı kin ve düşmanlığı tahrik etmek” suçlamaları ile 27 şubat’ta tutuklanmasına alman hükümeti tepki gösterdi. merkel, ‘acı ve hayal kırıklığına’ yol açan bu kararın sert ve orantısız olduğunu söyledi.

alman dışişleri bakanlığı, türkiye’nin berlin büyükelçisine ikili ilişkilerin zarar göreceğini ileterek, deniz yücel’in serbest bırakılmasını talep etti.

tüm bu gelişmeler üzerine şubat 2017'de almanya’da diyanet işleri türk islam birliği (ditib) camilerinde görev yapan dört türk imamın casusluk faaliyeti yürütmekle suçlanması ve evlerinde arama yapılması, 2 mart’ta almanya’nın, adalet bakanı bekir bozdağ’ın gaggenau kasabasındaki konuşması için verdiği izni iptal etmesi, ekonomi bakanı nihat zeybekci’nin, köln’de bir salonda yapacağı toplantının güvenlik gerekçesiyle iptal edilmesi ilişkilerde sıkıntı yarattı

alman dışişleri bakanı sigmar gabriel, türk bakanların almanya’ya seçim gezisine gelmelerini arzulamadıklarını, die welt muhabiri bırakılmadıkca, ilişkilerin düzelmesinin çok zor olacağını söyledi.

cumhurbaşkanı erdoğan’ın konuya ilişkin;

“almanya’da arkadaşlarımızı konuşturmuyorlar. varsınlar konuşturmasınlar. yani konuşturmamakla almanya’daki oyların ‘evet’ değil de ‘hayır’ çıkacağını mı zannediyorsunuz? ey almanya, sizin demokrasiyle yakından uzaktan alakanız yok. sizin şu andaki uygulamalarınız geçmişteki nazi uygulamalarından farklı değil, bunu böyle biliniz”

sözleri gerilimi tırmandırdı ve nazi benzetmesi alman siyasilerin tepkisini topladı.

alman sol parti lideri katja kipping, türkiye’ye turist göndermeme çağrısı yaptı:

“türkiye’ye turist olarak gidilmemeli. eğer alman hükümeti bir diktatörlük ile kucaklaşıyorsa, biz de turist gönderme konusunda boykot hakkımızı kullanalım. türkiye’de insan haklarına zarar verenleri, turizmle ödüllendirmeyelim. olağanüstü halin olduğu bir ülkenin sahillerinde kim rahat edebilir ki? turist göndermeyerek, erdoğan’a demokrasi ve insan hakları konusunda bir ders verelim”

cumhurbaşkanı erdoğan, hollanda’nın yanında yer almakla suçladığı merkel’e sitem ettiği sözlerinde yaşananları tekrar nazizm ile bağdaştırdı.

almanya’daki muhalefet partileri tarafından pasif olmakla ve erdoğan’la işbirliği yapmakla suçlanan merkel bile bu sözlere dayanamadı. erdoğan’ın kendisini teröre destek vermekle suçlayan açıklamalarının “absürt” olduğunu belirten merkel “hakaretlerin sonlanması lazım” dedi.

antalya ve genel olarak türkiye’de turizm krizi sürerken olumsuz gidişata dur demek için cumhurbaşkanı erdoğan yurtdışında yaşayan türk vatandaşlarına seslenerek “komşunu da al gel” kampanyasını duyurdu. erdoğan, “düğün dernek neyse gelin burada yapın, komşularınızı da getirin” dedi.

çağrılar işe yaramamış olacak ki rusya pazarındaki toparlanmalara rağmen 2017'de avrupa ve özellikle almanya’dan türkiye’ye gelen turist sayısı hala tatmin edici seviyelerde değil. yılın ilk 3 ayında antalya’ya gelen yabancı sayısı yüzde 27 düştü. alman turist sayısındaki gerileme ise yüzde 54 oldu.

geçen yıl 3 aylık dönemde 202 bin 687 olan alman turist sayısı yüzde 54'lük düşüşle 92 bin 659'da kaldı. almanya bu büyük düşüşe rağmen ilk üç ayda antalya’ya en çok turist gönderen ülke oldu. toplam turist sayısının yüzde 27'sini alman turistler oluşturdu. almanya’nın mart ayındaki düşüşü ise yüzde 58 oldu. geçen yıla göre 63 bin kayıpla bu martta gelen alman sayısı 46 binde kaldı.

tüm bu oranlar antalya’da alman turist merkezli bir krizin devam ettiğine kanıt niteliğinde.

dünya’nın en önemli turizm fuarı olarak bilinen berlin turizm fuarı 8–12 mart 2017 arasında messe berlin fuar alanında gerçekleştirildi. türkiye fuara geniş bir standla katıldı. dışişleri bakanı çavuşoğlu ve turizm bakanı nabi avcı standları bizzat ziyaret etti.

nabi avcı, turizm açısından rusya pazarında ciddi bir toparlanma, avrupa pazarında da kıpırdanmaların olduğunu söyleyerek şunları ekledi:

“2017, 2016’dan daha iyi olacak. bu sene yani 2017 ocak ayında rusya’dan gelen turist sayısı 40 bin kişiye çıktı. inşallah rusya pazarı bakımından olumlu geçecek.”

buna karşılık, türkiye otelciler federasyonu olaya bu kadar umutlu bakmıyor. türofed’in berlin turizm fuarı’yla ilgili hazırladığı rapora göre

“iki ülke arasında yaşanan siyasi olaylar sonucunda 2017 yılı için de artış beklenmemektedir”

raporda “bu yıl yaşanan siyasi gerilim fuara da yansımış, almanların ülkemizin standına ilgisi oldukça zayıf olmuştur. buna karşın özellikle yunanistan, ispanya ve italya standının oldukça yoğun hareketli olduğu gözlenmiştir” değerlendirmesi yapıldı.

kapadokya turistik oteller ve işletmeciler derneği başkanı ve türofed yönç kurulu üyesi yakup dinler ise şunları söyledi:

“genel olarak değerlendirmemiz gerekirse ve daha öncede belirttiğimiz gibi bu fuarda maalesef almanya ile yaşamış olduğumuz gerginlik tanıtımın önüne geçti ve beklentilerimizin aksine 2016’ya göre daha pozitif olduğumuz bir yılda türkiye’ye moralsiz olarak geri döndük. rusya ile gerçekleşen normalleşme sürecinin bir an önce almanya ve diğer ab ülkeleri ile yaşamamız gerekliliğine inanmaktayız. zira almanların en çok ziyaret ettiği 20 ülke içerisinde düşüşte olan tek ülke türkiye. bu süreçte 2017 yılında alman kültür, yürüyüş ve shopping grupları maalesef çok düşük seviyede gerçekleşecek gibi gözükmektedir. fakat düzelecek siyasi ilişkiler çerçevesinde almanya pazarı çok kolay toparlanacak bir pazar olarak gözükmektedir.”

11 nisan 2017'de, sezonun ilk kruvaziyer gemisiyle antalya’ya 2 bin 300 alman turist geldi.

kaynak: al jazeera türk, bbc türkçe, habertürk, ntv