siyasi ve toplumsal dinamikler eğlence anlayışını değiştirirken, son yıllarda “riskli” görülen eğlence yatırımları da farklı sektörlere…
türkiye’de, 90’lı yıllarda endüstri halini alan eğlence sektörü; siyasi, iktisadi ve kültürel değişimler neticesinde son yıllarda dönüşüme uğradı. 1990’ların neoliberal ekonomik yapısının imkan sağladığı mega organizasyonlar artık eskisi kadar popüler değil.
stadyum konserleri furyası, ilk olarak 23 eylül 1993’te inönü stadı’nda, michael jackson konseri ile başladı. 1990’lar ve 2000’ler boyunca dünya çapında birçok sanatçı ilk kez türkiye’ye geldi. türkiye’nin ekonomik anlamda dünya piyasasına açılması ve global bir market haline gelmesi sonucu, istanbul başta olmak üzere türkiye, kültür sanat ve eğlence organizasyonları adına uğrak bir adres haline geldi. büyük çaplı organizasyon ve prodüksiyon şirketleri ilk kez 2000’lerde kuruldu. 2000 yılında yapılan h2000 festivali, türkiye’deki ilk kamplı açık hava festivaliydi. h2000’in ardından ilk kez 2003’te düzenlenen rock’n coke, 2009 yılına dek her sene art arda yapılarak, türkiye’deki senelik müzik festivallerinin en büyüğü ve en popüleri haline geldi.
2010’lara dek kendine belirli bir seyirci kitlesi edinen eğlence sektörü, 2010’lu yıllardan itibaren yaşanan politik ve ekonomik meselelerden etkilenmeye başladı. ilk olarak 2005’te eğlence vergisi 6.90 tl’den 450 tl’ye çıkarıldı. 2011 yılında beyoğlu’nda emlak vergileri yüzde üç bine kadar arttı. 2012’de, yine beyoğlu’nda, masa sandalye yasağı yürürlüğe girdi. 2012 yılında, büyük çaplı etkinliklerin neredeyse en büyük desteği olan alkol firmalarının sponsor olduğu etkinliklere 24 yaş sınırı getirildi. yine aynı yıl, etkinliklere içki markalarının ismi konması yasaklandı; efes pilsen one love festival; one love festival oldu. 2013’teki gezi parkı olaylarından başlayarak 2016’ya kadar ardı arkası kesilmeyen terör saldırıları, patlamalar, darbe girişimi gibi toplumsal olayların sonucunda, yurt dışı kaynaklı etkinlikler bir bir iptal olmaya başladı. birçok yabancı sanatçı, can güvenliği kaygısıyla türkiye’deki gösterilerini iptal etti. dövizin tl karşısında kat be kat yükselmesi, yurt dışı kaynaklı etkinliklerin yapılamamasına, organizasyon ve prodüksiyon şirketlerinin zarar etmesine, hatta bazılarının batmasına sebep oldu.
toplumsal travma yaratan türlü olaylar sonucunda elbette ilk olarak eğlence sektörü etkilendi fakat koşullar yalnızca prodüksiyon ve organizasyon şirketlerini etkilemedi. can güvenliği kaygısı, birçok insanı da evlerde buluşmaya yöneltti. türlü siyasi etkenlerden ötürü kısıtlanan eğlence dünyası, insanları alternatif yollar bulmaya yönlendirdi. bir araya gelme ve sosyalleşme eylemi, kamusal alan yerine özel alanlarda yapılır oldu; “güvenlikli’’ yerler tercih edilmeye başlandı. kültür, sanat ve eğlence etkinliklerinin büyük çoğunluğuna ev sahipliği yapan beyoğlu’nun, yeni regülasyonlar ve saldırılar üzerine kimilerinin gitmekten çekindiği bir yer haline gelmesi, istanbul’da kültür üretimi ve tüketimi adına alternatif mahallelerin popülerleşmesiyle sonuçlandı.
eğlence endüstrisinin prodüksiyon ve organizasyon ayağının yanısıra; tarım politikaları sebebiyle pahalanan ham madde, vergilendirme sistemi ve çeşitli kısıtlamalar yüzünden kabaran içki fiyatları, yeme içme sektörünü de zedeledi. 2013’te yürürlüğe giren ‘‘alkol yasası’’na göre, alkol reklamlarının yapılması tamamen yasaklandı. akşam 22:00’den sonra içki satışına yasak geldi. 2016 yılı bütçesinde ötv oranı yüzde 7,5 olarak açıklanan alkollü içkilerde vergi tutarı yaklaşık yüzde 15 oranında artmış durumda. üzüm çeşitliliği ve tarımın elverişliliği açısından daha nicelikli şarap üretime sahip olması gereken türkiye, vergilendirme sistemi ve pazarlamaya getirilen kısıtlamalar nedeniyle, hak ettiği konumda değil.
buna rağmen, eğlence endüstrisinin politik, ekonomik ve kültürel sebeplerle zedelenmesi ve eski kurallara göre üretimin zorlaşmasının sonucunda, farklı eğlence anlayışlarının oluştuğunu düşünenlerin sayısı oldukça fazla. geçtiğimiz birkaç yıl ülkenin ruh halini derinden etkileyen siyasi dengesizliklere karşın, yaratıcı üretimin daha nitelikli bir hal aldığını savunanlar, aynı zamanda, kitlelere hitap eden büyük organizasyonların eskisi kadar rahatlıkla yapılamıyor olmasının, yerel ve lokal üretimi perçinlediğini de savunuyor. büyük oranda istanbul’da yoğunlaşan organizasyon ve etkinliklerin yeni kurallara göre yapımının zorlaşması, insanları istanbul dışında yeni seçenekler bulmaya ve kültür üretim/tüketim pratiklerini dünyadaki akımlara göre yeniden şekillendirmeye yönlendiriyor.
