“demokrasi şöleni” seçim barajı

“demokrasi şöleni” seçim barajı

siyasi partiler, 1980 darbesinden beri parlamentoya girmek için ülke genelindeki geçerli oyların en az yüzde 10’unu almak zorunda. son 35 yılda barajın uygulandığı 11 genel seçimde toplam 40 milyon 355 bin 484 oy, partilerin baraj altı kalması nedeniyle parlamentoda temsil edilemedi. dünyanın en yüksek seçim barajının uygulandığı türkiye, bu bariyere rağmen oecd ülkeleri arasında vatandaşlarının seçime katılım oranı en yüksek ülkelerden biri.

1983–2018 arası yapılan 11 genel seçimde parlamentoda temsil edilemeyen oylar, barajı geçen partiler arasında bölüştürüldü. “yönetimde istikrar” düşüncesiyle getirilen yüzde 10 barajı, seçmenlerin oy tercihlerini çoğunluk lehine şekillendirmeye devam ediyor. 1983’ten 2018’e 40.355.484 oy “boşa gitti”. yüzde 10'u geçemeyen partilere verilen oyların toplamı şu şekilde:

1983–0
1987–4.749.232
1991–141.090
1995–4.062.145
1999–5.984.516
2002–14.292.951
2007–4.567.237
2011–1.957.974
2015–2.959.997
2015–1.300.214
2018–340.128

katkı sağlayanlar
yiğit tümer/140journos yaz stajı
larissa saydı/140journos yaz stajı
melissa nil özkarakaya/140journos yaz stajı
burak rami narin/140journos yaz stajı
mahir tamercan ölmez/140journos yaz stajı
eren cerrahoğlu/140journos yaz stajı
senem ırmak/140journos yaz stajı

seçim barajı uygulamasına dair kim ne dedi?

• seçim barajının mimari kenan evren, uygulamayı “meclise iki, iki buçuk parti girse yeter” şeklinde savunuyordu. baraj, ilk kez 1983'te uygulanmaya başlandı.

“onların da kanaati, özal’ın, bu yüzde on barajı o zaman da vardı, barajı ya aşar ya aşamaz şeklindeydi.” —milletvekili vahit erdem, 12 eylül sonrası ilk kez yapılan ve anap’ın %45 oy oranı ile kazandığı seçimlere yönelik tanıklığı

• uygulamanın varlığından anap’ı sorumlu tutanlar da oldu.

“şu anap bu seçim kanununu değiştirdi. bütün antidemokratik tatbikatları yaptı. bütün bu hileleri koyan bu anap’tır. ama şu allah’ın büyüklüğüne bakın ki, şimdi kendi koyduğu barajlarda kendileri boğuluyor, rabbime şükrediyorum, çırpınıp duruyorlar.” — erbakan, trt’deki liderler açık oturumu, seçim’91

• hdp, mhp ve refah partisi, ayrı ayrı, baraj ile kendilerinin hedef alındığını savundu.

“açık konuşalım seçim barajını kürtler için getirmişlerdi. kürtler de bizim vatandaşlarımız değil mi? türkiye’nin artık bunları aşması gerekiyor.” — kemal kılıçdaroğlu

“bu seçim barajı hdp için gelmemiştir aslında. bu seçim barajı milli görüş için gelmiştir. ve milli görüş için getirilen bu seçim barajı, milli görüşü almıştır 95 seçimlerinde %21 ile iktidar yapmıştır.” — chp milletvekili aytuğ atıcı

“12 eylül 1980 darbecileri yüzde 10 seçim barajıyla merkez sağ ve solda yer almayan partilerin meclis’te temsil edilmesini engellemeye hesaplamışlardı. 12 eylül’e kadarki süreçte kürtlerin bağımsız parti yapılanması olmadığı için ana hedefler sosyalist/komünist sol partiler, milli selamet partisi’nin devamı olan i̇slamcı refah partisi ve milliyetçi hareket partisi’nin devamı olan milliyetçi çalışma partisi’ydi.” — gazeteci ruşen çakır

• 80'ler ve 90'larda yükselen terör, dep’ten hdp’ye uzanan siyaset çizgisinin meclisteki varlığını da etkiledi. barajın düşürülmesi fikri, uzun yıllar boyunca “teröristlerin meclise gireceği” gerekçesi ile reddedildi.

“1991 yılında öbür tarafta da shp-dep ittifakı olmuş, seçimlere beraber girmişler. biz meydanlarda demişiz ki shp’ye verilecek her oy pkk’ya verilmiş sayılır. sonra meclise gitmişiz, orada da shp-dyp koalisyonu olmuş, içinde de depliler var.” — bbp kurucusu muhsin yazıcıoğlu

• kürt ve sol siyasetçilerin bağımsız adaylarla meclise girme stratejisi 2007 yılında başarılı oldu. öte yandan ittifaklar ya da adaylarını başka partiden göstermek de yıllar boyu çeşitli siyasi partilerce tercih edilen yöntemler oldu.

“yüzde 10 barajının ittifaklarla veya başka türlü kararlılıklarla aşılabilir bir duruma geldiğini geçmişteki tecrübelerden yola çıkarak dile getirdik.” — devlet bahçeli

“cumhurbaşkanı turgut özal, mesut yılmaz liderliğindeki anap hükümetinin kötü gidişini bir nebze olsun durdurabilmek için türkiye’yi 20 ekim 1991 günü erken genel seçime götürme kararını dayattığında rp ve mçp’nin barajın altında kalacağını ve onların hak ettikleri milletvekillerinin bir kısmını eski partisinin elde edebileceğini hesaplıyor olmalıydı. fakat seçimlere çok az süre kala alparslan türkeş liderliğindeki mçp, aykut edibali’nin lideri olduğu islahatçı demokrasi partisi (idp) ile birlikte, necmettin erbakan liderliğindeki rp listelerinden seçimlere katılma kararı aldı.” — gazeteci ruşen çakır

• siyasetçi aylin kotil, seçim barajının kaldırılması için 2013 yılında 189 günde istanbul’dan ankara’ya yürüdü. kotil yürüyüşünü “yüzde 10 seçim barajının antidemokratik olduğuna inanıyorum. türkiye’deki mozaik meclise ne kadar yansırsa o kadar huzurlu bir ülke olur” sözleriyle özetleyecekti.

“eğer %10 barajı olmamış olsa türkiye bugün bir koalisyonlar ülkesi olacaktı.” — erdoğan

“baraj türkiye’de her zaman tartışılmıştır. bu barajı biz getirmedik. henüz 15 aylık bir partiydik ve önümüzde yüzde 10 barajı vardı. biraz yaşı bana yakın olanlar hatırlar ki geçmişte seçim bölgelerinin de ayrıca barajları vardı. 4 milletvekili ve daha çok çıkaran bölgelerde yüzde 10'u aştığınız zaman bir de ayrıca yüzde 25'i aşmanız lazımdı. 3 milletvekilli bölgelerde yüzde 33'lük seçim barajı vardı. biz o günlerden geliyoruz. yani, 15 aylık bir partiyken seçime giderken, ‘bu baraj çok antidemokratik, önümüzü kesiyor’ diye şikayet etmedik. ‘biz bu barajları düşünerek değil, iktidar olmak için kurulduk’ dedik. dolayısıyla millet isterse, partileri iktidar yapabilir, isterse barajın altında koyabilir.” — bülent arınç

“bizim şu anda barajla ilgili herhangi bir oynama, tasarruf gündemimizde yok. çünkü biliyorsunuz baraj bir defa bizim dönemimizin çıkardığı bir yasa değildir.” — erdoğan

“yüzde 10 barajını indirmek veya indirmemek demokrasi ile ilintili bir konu değildir. şu anda avrupa’da yüzde 8, yüzde 7 barajı da var, olabilir. ama biz ülkemizin istikrarı için, güveni için böyle bir adımı devam ettirme kararı almışız. halkımızda da bunun karşılığı var. çünkü bizden önce tek başına iktidarların olduğu dönemde türkiye’nin çıtası hep yükselmiş, koalisyon hükümetlerinin olduğu dönemlerde de hep gerileme dönemi başlamıştır. biz şu anda bir yükselişin içerisindeyiz. ülkemize yeni sıkıntılar yaşatmak istemiyoruz. yeri geldiği zaman bu barajın biraz düşürülmesi gerekirse onu da yine halkımızla müzakeresini yaparız ama onu size soracak değiliz. halkımızla müzakeresini yaparız, halkımızla da kararını veririz. halkımız bize ‘indirin’ diyorsa indiririz. halkımız bize ‘böyle devam edin’ diyorsa böyle devam ederiz.” — erdoğan

“barajı aşağıya çeksek meclise 20 parti girer, hiç yönetemezsin. tamamen kaldırsan hiç olmaz. bunun yolu var, biz ak parti olarak diyoruz ki başkanlık sistemine geçelim, bütün barajlara paydos, sıfır baraj.” — burhan kuzu

“%10'luk barajı kaldırın, yüzde beşe indirin, samimi söylüyorum, 6 ay içerisinde türkiye 2001'e aynen döner. o zaman şu olacak. bana diyelim ki rey veren saadet’ten, selametten, başka partiden… bu sefer diyecek ki yüzde 3,5. bir buçuğa… ha gayret, ha gayret, o öyle tamamlayacak. büyük birlik’ten mhp’ye giden de, bir ara 3.5 reyi vardı, 1.5 tamamen ortadan kalkacak. solda da yeni kıpırdamalar, belki dsp… belki doğru yol partisi, merkez sağda ayrı bir kıpırdanmalar derken yeni oluşumlar ortaya çıkacak. yüzde 5'i yakalamak… yüzde 10; ooo, çıkamam diyor. uğraşmıyor. umudu kırılıyor.” — burhan kuzu

“%4–6 oranında ak parti’den, %3,5–4,5 oranında mhpden, %0,75–1 oranında chp’den ve %0,50 oranında hdp’den oy alıyoruz ve kendi tabanlarımızı da eklediğimizde, biz saadet partisi’yle gerçekleştirdiğimiz ittifakla zaten barajı geçmeme şansını ortadan kaldırdık.” — bbp lideri mustafa destici, 2015 yılında kurulan ve baraj altı kalan milli ittifak üzerine

“bize soruyorlar, ‘neden ittifak yapmak istiyorsunuz’ diye. birinci nedenimiz şu; 12 eylül askeri darbesinin getirdiği yüzde 10 seçim barajını ve darbe hukukunu sıfırlamak için ‘sıfır baraj ittifakı’ istiyoruz, her partinin katıldığı sıfır baraj ittifakı. yüzde 10 barajı nedeniyle insanlar istedikleri partiye oy veremiyorlar, ‘oyum boşa gitmesin.’ diye bir arayışın içine giriyorlar. eğer sıfır baraj ittifakını oluşturabilirsek her vatandaş dilediği partiye, gönlünde yatan partiye rahatlıkla oyunu verebilecek.” — kemal kılıçdaroğlu

“ittifaka giren partilerin baraj sorunu kalmıyor. hani küçük partiler bahane ediyor ya ‘baraj sorunumuz var.’ hadi kaldırdık işte, girin ittifaka, baraja falan takılmadan yolunuza devam edin.” — binali yıldırım

“%10 barajını koruyorsunuz ve diyorsunuz ki herkes için geçerli olacak. ama bir istisna koydum diyorsunuz, iki parti bir araya gelip %10'u geçerse o zaman onların toplam oyuna bakacağım. bu ne demektir? %10'un altındaki partilere kendi kimliğinle, ideolojinle, dilinle, kültürünle, özgüveninle çıkıp yarışma hakkını elinden alman demektir.” — chp eski sözcüsü bülent tezcan

“baraj endişesine kapılarak telaşlandığımızı utanmadan, sıkılmadan, yüzsüzce dillerine doladılar .mhp baraj korkusu olan değil, barajlara rağmen, tüm engelleri yıka yıka bugünlere ulaşmış büyük bir millet eseridir. baraj olursa geçeriz, önümüze set çekerlerse aşarız.” — devlet bahçeli

“18 nisan 1999 seçimleri öncesi anketler mhp’yi % 5–6 gösteriyordu. mhp o seçimlerde %18 oy aldı ve kurulan hükümette koalisyon ortağı oldu. 22 temmuz 2007 seçimleri öncesi mhp’yi tüm anketler baraj altı gösteriyordu. mhp o seçimlerde %14 oy aldı. 12 haziran 2011 seçimleri öncesi mhp’yi tüm anketler baraj altı gösteriyordu. mhp o seçimlerde %13 oy aldı (bu seçimlerde mhp’nin baraj altında kalması için kaset kumpası ve her türlü kara propaganda yapılmasına rağmen.) 7 haziran 2015 seçimleri öncesi anketlerde mhp baraj altında yahut baraj sınırında gösteriliyordu. mhp o seçimlerde %16 oy aldı.1 kasım 2015 seçimleri öncesi tüm anketlerde mhp baraj altında gösteriliyordu. mhp o seçimlerde %12 oy aldı.yani “mhp ve baraj meselesi” birilerinin temennisi ile her seçim öncesi yanyana bilinçli getiriliyor” — ortadoğu gazetesi yazarı yıldıray çiçek

“biz milli iradenin parlamentoya tam yansımasını istiyoruz. yüzde 1 oy alan partinin genel başkanı, parlamentoya gelip kürsüye çıkıp konuşmalıdır. baraj için hiçbir şartımız yok. ister 1, ister 5 yapsınlar fark etmez ama milli iradenin parlamentoya sağlıklı yansıması için baraj inmeli.” — kemal kılıçdaroğlu

“demirtaş’ın aldığı oy yüzde 8,5'tur. hdp’nin aldığı oy ise yüzde 11,5'tur. aslen hdp baraj altı kalmıştır. doğu ve güneydoğu’da oyunu düşürmüştür, millet ona cezasını kesmiştir. ancak, özellikle batı’da istanbul, izmir, ankara gibi şehirlerde hdp’ye oyu cumhuriyet halk partisi’nin bir kısım seçmeni desteklemiş ve baraj üstünde tutabilme iradesini ortaya koymuştur. bu onların sorumluluğudur.” — süleyman soylu

“barajla ilgili olarak, benim biliyorsunuz 3 tane teklifim olmuştur. bunlardan bir tanesi dar bölge sistemi; ‘gelin tamamen barajı kaldıralım, dar bölge yapalım. daraltılmış bölge yapalım, barajı yüzde 5’e indirilelim’ dedim. ‘bunların hiçbirisini istemiyor musunuz?’ o zaman kusura bakmayın.” — erdoğan

ilginizi çekebilir