yerel yönetimlerdeki istifalar

cumhurbaşkanı erdoğan’ın “metal yorgunluğu” söylemi üzerine ak partili belediyelerden peşi sıra istifalar geldi. öte yandan belediyelere kayyum atamaları eylül 2016'dan beri türkiye gündeminde. 140journos yaşanan süreçleri derledi ve whatsapp tartışma grubu katılımcılarıyla yerel yönetimleri konuştu.

(ilgili whatsapp tartışma grubunda öne çıkan görüşlerin derlemesini okumak için sayfanın sonuna ininiz.)

erdoğan, ankara ve istanbul’da hayır oylarının daha fazla çıktığı 16 nisan referandumu sonrası farklı tarihlerde yaptığı açıklamalarda “ortada bir metal yorgunluğu var, bunu aşmamız lazım. onun için de çok daha dinamik ve çok daha gayretkeş ekiplerle inşallah 2019’a hazırlanmamız gerekiyor.” /“belediyelerimizde nerelerde ne gibi eksiklik var, şikâyetler nedir, bunların üzerine gitmemiz gerekiyor.” / “unutmayınız, istanbul’da teklersek türkiye’de tökezleriz. istanbul’da metal yorgunluğu olursa türkiye’de paslanırız.” ifadelerini kullanacaktı. (kaynak: 1–2–3)

erdoğan’ın bu sözleri sonrası sırasıyla istanbul büyükşehir belediye başkanı kadir topbaş, düzce belediye başkanı mehmet keleş, niğde belediye başkanı faruk akdoğan, bursa belediye başkanı recep altepe, ankara büyükşehir belediye başkanı melih gökçek ve balıkesir belediye başkanı ahmet edip uğur istifa etti.

erdoğan’ın sürece yönelik diğer öne çıkan açıklamaları şu şekildeydi:

• “(istifa) olmayacağı anlamına gelmez çünkü bundan sonra bir değişim dönüşüm içindeyiz. değişimi dönüşümü seçime kadar yaşayacağız.” (3 ekim 2017'de tbmm grup konuşmasının ardından gazetecilere yaptığı açıklama)
• “davaya inanmış olanlar, bu davaya gönül vermiş olanlar, gerektiğinde genel merkeze gelir istifasını teklif eder, ondan sonra da bir başka arkadaşla yola devam edilebilir. zaten istifa eden de, partiden istifa amacıyla değil, bulunduğu makamı boşaltmak için o tür bir adım atar. tabii partideki görevleri, partinin üst yönetimi, gerektiğinde istifasını istemeden de alabilir. belediyelerdeki durum tabii ki farklı. onun iki yöntemi vardır: partiden ihraç veya görevi ihmal veya kötüye kullanmaktan dolayı yapılabilir. tabii ki biz bu yolları denemek istemiyoruz. görüşmek suretiyle gelinen nokta budur denilebilir; ilgili başkana, istifa suretiyle o makamı boşaltmanın kendisini de bizi de sıkıntıya düşürmeyeceği anlatılabilir.” (5 ekim 2017 iran dönüşü uçakta gazetecilere yaptığı açıklama)

• “olay sadece melih bey’in şahsında değildir. bazı arkadaşlarımız bundan rahatsızlık duymamalı. aksine yönetimimiz böyle bir karar verdiyse, istanbul büyükşehir belediye başkanımızın yaptığı gibi o nezaketi gösterir” (12 ekim 2017 sırbistan dönüşü uçakta gazetecilere yaptığı açıklama)
• “kritik gördüğümüz bir takım yerlerde mevcut isimlerin çekilmesi konusundaki kararımızı adım adım hayata geçiriyoruz” (13 ekim 2017 ak parti genişletilmiş il başkanları toplantısı’nda yaptığı açıklama)
• “üç belediye başkanımız daha var ve şu anda istifayı vermenin onlar da hazırlığı içindeler. aksi takdirde, yine söylüyorum, gereği ne ise yapılacaktır.”(19 ekim 2017 nijarya ziyaretinde yapılan basın toplantısında)
• “teşkilatlarda yorulan varsa kenara çekilsin, yerini başka arkadaşlara bıraksın.” (27 ekim 2017 bakan ve milletvekiliyle yapılan istişare toplantısında)

belediyelere yönelik kayyum atamalarındaki güncel durum

ekim 2017'ye kadar 8'i fetö/pdy ile, 93'ü pkk ile iltisaklı olduğu gerekçesiyle toplam 101 belediye için içişleri bakanlığı tarafından görevlendirme yapılmış durumda.

türkiye’nin de üyesi olduğu avrupa konseyi’nin danışma organı olarak çalışan venedik komisyonunun hazırladığı raporda ise belediyelere yapılan kayyum atamalarının ohal’le açıklanamayacağı söyleniyor ve atamaların iptali isteniyor. raporda ayrıca belediyelere dair kararların yargı denetimine açılması ve haklarında herhangi bir mahkûmiyet kararı olmayan belediye başkan ve yöneticilerinin görevlerine iade edilmesi talep ediliyor.

demokratik bölgeler partisi’nin paylaştığı verilere görevden alınıp tutuklanan 93 belediye başkanı ve eş başkandan 22'si yargılamalar sonucu tahliye edilmişken kalan 71'i halen cezaevinde.

140journos’tan “yerel yönetimler” konulu whatsapp tartışması

tartışma moderatörü: özgür öziri/140journos stajı, ayşenur karabulut/140journos

içinde bulunduğumuz yüzyıl ülkeler kadar kentlerin ve hatta ilçelerin bile birbiriyle rekabetlerine sahne oluyor diyebiliriz. bu rekabette şüphesiz ki sundukları hizmetler açısından halka en yakın yönetim birimleri önemli bir rol üstlenmekte. il özel idaresi, köy ya da semt muhtarlıkları gibi birimlere ayrılan yerel yönetim kavramı içerisinde belki de en önemlisi olarak sayabileceğimiz kavramlar ‘belediye’ ve ‘belediyecilik’ kavramları. il, ilçe, bucak gibi yerleşim yerlerinde sokakların bakımı, temizlik, aydınlatma ve esnafın denetimi gibi kamu hizmetlerini gören, başkanı ve üyeleri seçimle gelen belediyeler yaşam alanlarımızı şekillendirmekte.

(❓ emojisi whatsapp tartışma grubunda 140journos’un sorduğu soruları gösterir.)

❓ yasadığımız sokaktan caddeye, caddeden mahalleye, mahalleden ilçeye, ilçeden kentimize doğrudan etkisi olan yerel yönetimler sizce günlük hayatımızı ne derece etkiliyor? hazineden yerel yönetimler ve belediyeler için ayrılan bütçe etkin bir şekilde çöp toplama, yolların temizlenmesi, kültür merkezleri açma gibi faaliyetler üzerinden hizmetimize yeterince sunulmakta mı?

• “şeffaflık yok. ben bastığım akbilin, ödediğim çöp vergisinin; yani kısaca şehrin içindeki belediyecilik hizmetlerine ödediğim ücretlerin nereye harcandığını bilmek istiyorum. çok sıkı denetimlere tabi tutulsunlar istiyorum. belediyeler bağımsız denetçilerce incelenmeli.”

❓yerel katılımcılık uygulamaları arasında halk oylaması, halka açık toplantılar, belediye meclis toplantılarına halkın katılımı gibi uygulamalar sayılabilir. belediyelerin ortak istişare ile alabileceği kararlarda sivil toplum örgütleri ile koordinasyonlarını yeterli buluyor musunuz? bu süreçlerde aktif olarak yer aldığınız oldu mu?

• “bu ülkede toplantı yapılır, fakat yine seçilmişin dediği olur.”
• “yerel yönetimlerde nüfuzlu ailelerin etkisi de çok yüksek bence, özellikle akdeniz ve iç anadolu’da. parti ile ilişkileri belediyecilerden daha önde bence, daha etkinler.”
• “ülkemizde kent konseylerini geçtim artık, belediye başkanları dikkate alınmıyor. sadece bir kişinin iki dudağı arasından çıkacak kelimelerle yapılan şeye ne belediyecilik denir ne başka bir şey.”

❓belediyelerin yetki alanları arasında eski tarihi eserleri koruma, kültür merkezleri açma gibi kültürel ve sosyal sorumluluklar bulunmakta. sizce belediyeler bu tarz kültür&sanat faaliyetlerine yeteri kadar bütçe ayırıyorlar mı? bulunduğunuz bölgede belediyeler tarafından hayata geçirilmiş, ücretsiz olarak yararlanabildiğiniz kültür&sanat etkinlikleri var mı?

• “bu konuda istanbul çok iyi çalışıyor. tarihi yerlere önem veriyor ve geziler düzenleyerek bilinç aşılıyor. en aktif çalışan belediye burası bence örnek almalı.”
• “istanbul’un büyük bir ilçesinde oturmama rağmen etkinlik sayısı yok denecek durumda, olanlar da tek bir grubun ilgisini çekecek şekilde düzenleniyor (genelde islam odaklı söyleşiler, etkinlikler) sanat etkinlikleri yok denecek durumda. ilçe halk eğitim merkezlerinde ise genelde katılm az olduğu için sınıf açılmıyor.”
• “çoğu belediye için bu tür faaliyetler festival adı altında konserler düzenlemekten ibaret.”
• “adım attığımız her yer tarihi özellikte. fakat yerel yönetimler bunu yaşatacak bilinçte değil.”
• “kültür ve sanat alanında bile bir bölünmüşlük var. bir kesimi memnun ederken, başka bir kesime hakaret niteliği taşıyan etkinliklerle karşılaşmak mümkün.”