2012'den bugüne suriye’nin kuzeyi

2012'den bugüne suriye’nin kuzeyi

suriye’nin kuzeyinde 2012’den beri neler oluyor? pyd/ypg’nin 2012'den bu yana bölgede saha kazanması, kobane ve 6–8 ekim olayları, tsk’nın şah fırat, fırat kalkanı ve idlib operasyonları gibi gelişmeler, türkiye iç siyasetine nasıl yansıdı?

veri derleme: can pürüzsüz/140journos, video: serkan arslan/140journos stajı

2012–2013

şam yönetiminin suriye’nin kuzeyinden çekilmesiyle kobani, afrin, derika, hemko bölgelerinde pyd etkinliği başladı. bölgedeki kürtler tarafından “19 temmuz 2012 rojava devrimi” olarak kabul edilen gelişmeler, kuzey ırak’taki peşmergelerin de bölgeye geçtiği görüntüler ile türkiye gündeminde yer edindi.

erdoğan 27 temmuz 2012'de ingiltere’ye hareketinden önce yaptığı açıklamada gelişmelere ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“en geç çarşamba günü dışişleri bakanıma verdiğim talimatla, kuzey ırak’a gidip bu konudaki kararlılığımız, hassasiyetimiz kendilerine de iletilecektir. ondan sonra da sorumluluğun bizden çıktığını bilmelerini istiyoruz. ‘bakın bu noktada size karşı güven duygularımız zedelenmesin. bu yanlışı düzeltmede adımı beraber atalım…’ aksi takdirde pkk-pyd dayanışmasının oraya koymuş olduğu hayali haritalara göre eyvallah etmeyiz.”

yaşananlar karşısında dönemin dışişleri bakanı ahmet davutoğlu “pkk tek bir yerde bile hakim olsa biz bunu risk unsuru olarak görürüz” açıklamasında bulunurken devlet bahçeli, “milli güç unsurları seferber edilmelidir” dedi. kemal kılıçdaroğlu, durumun hükümetin suriye politikasının bir sonucu olduğunu belirterek “hükümet bu noktaya geleceğini bilmiyor muydu?” eleştirisinde bulundu.

pyd lideri salih müslim 2013 yılında mit ve dışişleri bakanlığı ile temaslarda bulunmak üzere türkiye’ye geldi. türkiye’nin kaygıları ve düşüncelerinin aktarıldığı görüşmeler hakkında erdoğan “attıkları bu adımların yanlış, tehlikeli adımlar olduğu noktasında da gerekli uyarılar yapılacak” dedi. görüşmeleri eleştiren mhp’li oktay vural, müslim’in ziyareti için “türkiye’ye gelmesi türkiye cumhuriyeti devletine zuldür.” dedi.

2014–2015

• salih müslim, 13 ekim 2014'te brüksel’de hürriyet gazetesi’nden cansu çamlıbel’in sorularını yanıtladı:

ankara sizin net bir şekilde esad rejimiyle aranıza mesafe koymanızı istiyor. rejim ile ilişkinizi nasıl tanımlarsınız?

“2004’ten beri biz zaten bu rejimle mücadele içindeyiz. siz kalkıp halep’te, şam’da, ankara’da kol kola gezerken, beraber lahmacun kebap yerken biz istihbarat bodrumlarında işkenceye maruz kalıyorduk. şimdi kalkıp bize ‘rejime şöyle yap, böyle yap’ diyorlar. bizim bir siyasetimiz var. bunları püskürttük, yerlerimizden kovduk. illa ki gidip şam’da onlarla savaşmamızı, sizin yerinize asker olmamızı mı istiyorsunuz? bunu yapmıyoruz. kürtlerin tarih boyunca yaptığı başkalarının askeri olma sanatını biz bıraktık kardeşim.”

yürüttüğünüz o politika çatışmasızlık hali mi, bir nevi centilmenlik anlaşması mı?

“zaten çatıştık ve yerlerimizden kovduk. biz zaten rejimle savaşarak onları kürt bölgelerinden çıkarttık. onlar da (ankara’yı kastediyor) bunu iyi biliyor. illa gidip şam’da mı savaşmamızı istiyorlar? kardeşim, ben senin için gidip rejimle savaşmayacağım. kürtlerin kurduğu halk savunma birlikleri (ypg) tek bir kurşun sıkmamıştır kendi yerleri dışında. başka yerlerde, başkası için savaşmayız.”

• müslim, 24 ekim 2014'te katıldığı cnn türk canlı yayınında ise daha önce yapılan görüşmeleri “gelip yetkililerle görüştüm. evinin içinde görüşüyoruz, en büyük yetkililerle. ikinci gün arkamızdan bunlar da teröristtir falan.” şeklinde değerlendirecekti.

• türkiye 6–8 ekim olayları’nı yaşarken cumhurbaşkanı erdoğan, 7 ekim 2014'te gaziantep ıslahiye’de bulunan çadırkent’te konuştu:

“cardiff’te de bunu batılı devlet başkanlarına söyledim. sadece havadan bombalamak suretiyle bu terörü sona erdiremezsiniz. bununla ilgili olarak yerde, kara harekâtında bu görevi ifa edenlerle işbirliği kurulmadıkça hava harekâtıyla bu iş bitmez. işte aylar geçti herhangi bir netice yok. şu anda ayn el arap da, diğer adıyla kobani de buyurun düştü, düşüyor.

3 şey istedik: bir, uçuşa yasak bölge ilan edilmesi lazım. iki, o bölgeye paralel güvenli bölge ilan edilmesi lazım.

ve eğit-donat anlayışıyla suriye ve ırak’ta oradaki ılımlı muhalif kesimin hem eğitilmesi hem donatılması lazım.”

• erdoğan,3 ekim 2015'te uçakta, gaziantep’teki konuşmasına yönelik yöneltilen “o dönemde sizin ‘kobani düştü düşecek’ sözünüzü, bazı kesimler sanki buna seviniyormuşsunuz gibi algıladı” sözüne karşılık şunları söyleyecekti:

“bunu daha önce de defalarca söyledim. o ifadelerimi çarpıtanların kimler olduğu belli. kobani’nin düşmesini arzulamamız asla söz konusu olmamıştır. nitekim kobani’nin düşmesini istemediğimiz için özgür suriye ordusu’nun (öso) ve peşmergelerin kobani’nin imdadına koşmalarına imkân sağladık. o esnada, abd’nin havadan yapmış olduğu harekâtı, karadan destekleyecek güç yoktu. o güç hangi güç olmuştur? işte topraklarımızdan geçerek oraya ulaşmalarını sağladığımız peşmergeler ve öso.”

• erdoğan’ın kastettiği peşmerge geçişi, 29 ekim 2014'te gerçekleşmiş ve dönemin başbakanı ahmet davutoğlu, “peşmerge geçişine izin vermemiz (kuzey ırak’la) güven ilişkisinin çok çarpıcı bir yansımasıdır” değerlendirmesinde bulunmuştu.
• gelişmeler öncesi kemal kılıçdaroğlu 9 ekim 2014'te “gelin askerimizin kara harekatını kobani’nin kurtarılması ve ışid’in buradan püskültülmesi hedefiyle kısıtlayalım” teklifinde bulunurken, devlet bahçeli ise 15 ekim 2014'te “kobane için koridor açılması, silah yardımı yapılması, buna sıcak bakılması vatana ihanet olacaktır” demişti. kemal kılıçdaroğlu’nun bu dönem verdiği bir diğer beyan, “bizim için ypg terör örgütü değildir. şimdi bir kere terör örgütü olarak sivillere genç, yaşlı, kadın, erkek demeden öldüren örgütlenmelere biz ‘terör örgütü’ diyoruz. pkk bu bağlamda terör örgütüydü, çünkü genç, yaşlı, kadın, erkek demeden katletti. ancak ypg’nin şu ana kadar türkiye’ye veya kendi halkına yönelik böyle bir uygulaması olmadı. olursa tabii ona da karşı çıkarız. ypg kendi vatanını kurtarmak için örgütlenmiş bir oluşumdur.” şeklindeydi.

• kobane’ye yönelik ışid saldırıları süresince şanlıurfa suruç sınırında hdp ve dbp’lilerce nöbet tutuldu. selahattin demirtaş, eylül ayında burada verdiği demeçte “bizim hükümetten beklentimiz burada bu köylerde bu arazide 15 gündür nöbet tutan insanlara hükümetin tomayla gazla copla müdahale etmesi değildir, beklentimiz devletin burada nöbet tutan insanlara kumanya dağıtmasıdır” ifadelerini kullandı. 19 ocak 2015'te kobane’deki miştenur, 26 ocak 2015'te kaniya kurda tepesi ışid’ten alındı. 26 ocak tarihi kobane’nin ışid’ten kurtuluş tarihi kabul ediliyor.
• davutoğlu, 25 ocak 2015'te yaptığı konuşmada “kobani’ye buradan selam ediyorum. kobani’deki her kardeşlerimin alnından öpüyorum. kobani bize tarihin emanetidir.” dedi.
• 2015'in bir diğer önemli gelişmesi de şah fırat operasyonu.

bahçeli’nin “türk devleti vatanından çekilmiştir”, kılıçdaroğlu’nun “hem kaçıyorlar hem zafer diyorlar” eleştirilerini getirdiği operasyon hakkında hdp’li sırrı süreyya önder, “sayın ahmet davutoğlu, rojava’ya pyd’ye teşekkür etti.” iddiasında bulunacaktı.

• öcalan, 21 mart 2015'te diyarbakır’da sırrı süreyya önder tarafından okunan nevruz/newroz mektubunda “eşme ruhunu, halklarımız arasında yeni tarihin sembolü olarak selamlıyorum” dedi.

mektubun okunması sonrası tsk tarafından yayınlanan açıklamada “‘tsk ile pyd/pkk’nın işbirliği yaptığı’ yolundaki yayın ve haberler tamamen gerçek dışıdır. 31 yıldır türkiye cumhuriyeti devleti’nin anayasal düzenini değiştirmeyi hedefleyen bir terör örgütü ile silahlı mücadele eden ve bu uğurda binlerce şehit ve gazi vermiş olan şerefli, haysiyetli ve onurlu milli ordu türk silahlı kuvvetlerine bu yakıştırmayı yapan kişileri ve yayın organlarını yüce türk milleti önünde şiddetle kınıyoruz.” denildi.

• cumhurbaşkanı erdoğan, 10 kasım 2015'te türkiye’nin kuzey suriye politikasında kırmızı çizgisini şu sözlerle özetledi: “fırat’ın batısına kimse geçemez, bu konuda çok kararlıyız”

hdp’li demirtaş, başbakan ahmet davutoğlu’nun benzer sözleri karşısında 27 ekim 2015'te “e geçecekler, sen de suyun bu tarafından izleyeceksin, mal mal izleyeceksin” ifadelerini kullanmıştı.

2016–2017

• şubat 2016'da tsk, azez’deki ypg hedeflerini fırtına obüsleriyle vurdu.

• suriye’deki bir diğer kritik nokta ise menbiç.

obama’nın özel temsilcisi brett mcgurk’ın kasım ayında twitter’dan yaptığı açıklamada, “bütün ypg güçleri yerel birimlerin kentin güvenliğini sağlanmasına yönelik eğitimi tamamlandıktan sonra menbic’ten ayrılıp fırat’ın doğusuna geçecek” denildi.

• eylül 2016'da pyd denetimindeki tel abyad’da bir binanın çatısına ve sokaktaki direğe, pyd bayrağı indirilerek abd bayrağı asılması gündem olan bir diğer gelişme:

• 17 şubat 2016'da ankara devlet mahallesi merasim sokak’ta askeri servis araçları, bomba yüklü araçla hedef alındı. 29 kişinin hayatını kaybettiği, 61 kişinin yaralandığı saldırı ypg ile ilişkilendirildi ve tak tarafından üstlenildi.

hürriyet gazetesi’nde saldırının failine yönelik verilen haber şu şekilde:

“intihar bombacısı abdulbaki sömer’in 2014'te salih muhammed neccar ismine düzenlenmiş sahte suriye kimliğiyle türkiye’ye giriş yaptığı, ışid’ten kaçtığını beyan ederek gerçek kimliğini gizlediği, böylece türk makamlarını yanıltarak, sahte isimle kayıt yaptırıp, biyometrik kimlik aldığı ortaya çıktı.”

salih müslim, “saldırıyla bir alakalarının olmadığı” yönünde açıklama yaparken, saldırıya yönelik 68 kişi hakkında iddianame hazırlandı ve müslim’in de aralarında bulunduğu 48 kişi hakkında yakalama emri çıkarıldı.

• 24 ağustos 2016 tarihinde suriye’nin kuzeyinde fırat kalkanı harekatı başlatıldı. erdoğan, 1 aralık 2016 günü “fırat kalkanı’nın amacı herhangi bir ülke ya da kişi değil sadece terör örgütleridir” açıklamasında bulundu.

harekat süresince 67 tsk mensubu hayatını kaybetti.

• 29 mart 2017 tarihindeki milli güvenlik kurulu toplantısının ardından yapılan açıklamada, fırat kalkanı harekatı’nın sona erdiği ve harekatın başarılı olduğu ifade edildi.

başbakan binali yıldırım, “fırat kalkanı’nda 2 bin 15 kilometrekare bir alanı biz emniyete aldık. el bab’ın alınmasıyla birlikte emniyete alındı. orada özgür suriye ordusu yerleşti. türkiye’den giden suriyeliler oraya yerleştiler, hayat normale döndü.” değerlendirmesini yaptı.

binali yıldırım, “bundan sonra gerek deaş’a yönelik gerek başka bir şekilde bizim güvenliğimizi tehdit edecek bir şey olursa, herhangi bir icraat yaparsak, bu yeni bir harekattır. yani fırat kalkanı harekatı bitmiştir, bundan sonra ihtiyaç olması halinde artık yapılabilecek bir hareket artık başka bir isimle anılacak.” diye konuştu.

• sabah gazetesi’nde 5 nisan 2017'de yayımlanan haberde “mgk ve bakanlar kurulu’nda gündeme gelen istihbarat raporlarında şu an türkiye için ırak’ın kuzeyindeki sincar, suriye’deki haseke ve afrin bölgelerinin öncelikli tehdit olduğu değerlendirmesi yapıldı” denildi. haberde fırat kalkanı’nın ardından başlatılacak operasyonun adının “fırat kılıcı” olacağı yazıldı.

“kuzey suriye’de bir devlet kurulmasına müsaade etmeyeceğiz” — cumhurbaşkanı erdoğan, 23 haziran 2017

• 2017 ekim’de, aştana görüşmeleri’nde çatışmazlık bölgesi ilan edilen idlib’de kontrol ve gözlem noktaları oluşturulması amacıyla tsk’nın bölgeye intikalı başlatıldı. tsk ve öso’nun idlib operasyonu başlarken erdoğan, “en doğudan akdeniz’e oluşturulmak istenen bir terör koridorunu biz bozmak mecburiyetindeyiz, buna izin veremeyiz. eğer biz buna müsaade edersek yeni bir kobani yaşarız, kusura bakmasınlar. biz yeni bir kobani yaşamak istemiyoruz ve bunu yaşatmayacağız” dedi.

• ekim 2017 itibariyle türkiye suriye arasındaki 911 kilometrelik sınır hattının 688 kilometresine beton bloklar ile duvar örülmüş durumda.

2018

• abd’nin, ypg öncülüğündeki sdg’nin komutasında 30 bin kişilik sınır gücü oluşturma kararı tartışmalara yol açtı.
• tsk, afrin’e yönelik olarak “zeytin dalı harekatı’nı başlattı. cumhurbaşkanı erdoğan, afrin’den sonraki hedefin menbiç olacağını açıkladı.