maarif takvimi · ortak hafızada bugün

3 mart

türkiye’nin ortak hafızasında, geçmiş 3 mart’larda kamuoyu nelere tanıklık etti?

1. 1878 osmanlı devleti ile rusya arasında ayastefanos antlaşması imzalandı. bulgaristan özerkliğini ilan etti.
2. 1883 mektebi sanayii nefise (güzel sanatlar akademisi) öğretime açıldı.
3. 1924 halifeliğin kaldırılması ve osmanlı hanedanı mensuplarının yurt dışına çıkarılmasına ilişkin yasa kabul edildi, tevhid-i tedrisat kanunu çıkarıldı. şer’iye ve evkaf ve genelkurmay bakanlıkları kaldırıldı. diyanet işleri başkanlığı, vakıflar genel müdürlüğü kuruldu. genelkurmay başkanlığı oluşturuldu ve hükümetten ayrıldı.
4. 1924 429 sayılı kanunla şeriye ve evkaf bakanlığı kaldırıldı. osmanlı imparatorluğu’nun son dönemlerinde şeyhülislamlık ve evkaf nezareti’nin birleşmesiyle meydana gelmiş olan bu bakanlığın yerine başbakanlığa bağlı diyanet işleri başkanlığı ve vakıflar genel müdürlüğü örgütleri kuruldu.
5. 1925 şeyh said ayaklanmasının büyümesini önlemek için, takrir-i sükun kanunu kabul edildi; istiklal mahkemeleri kuruldu.
6. 1929 istanbul’da rumca olarak yayımlanan ta hronika gazetesi, bir yunan gazetesinden aktardığı tefrikada, “biz kaçıyorduk, türkler en vahşiyane intikam hisleri ile geliyorlardı” sözlerine yer vermesi nedeniyle bakanlar kurulu kararıyla kapatıldı. gazetenin sorumlu müdürü eleni mihailidi aleyhine türklüğe hakaret iddiasıyla dava açıldı. dava sonucu madam mihailidi 3 yıl ağır hapis cezasına mahkum edildi. kararın temyiz mahkemesi tarafından bozulması üzerine davaya yeniden bakıldı. bilirkişi heyeti raporunda yunanca agriyotera sözcüğünün metinde vahşi değil şiddetli anlamında kullanıldığını türklüğe hakaret kastının olmadığını belirtti. böylece madam mihailidi beraat etti.
7. 1931 istanbul’da toplanan berberler kongresi’nde berber dükkanlarının cuma günleri tatil edilmesi kararlaştırıldı.
8. 1939 sultanhamam’daki ata atabek hanında yangın çıktı.yeterli su bulunmaması ve ters esen rüzgar nedeniyle kontrol altına alınamayan yangın, tevfik temel, mercimekyan ve kısmet hanlarınında da yanmasına neden oldu. dilsizzade, teudros ve türk ticaret hanlarına da sıçrayan yangında can kaybı olmadı. zarar 12 milyon lira olarak saptandı.
9. 1942 türk ressamlar cemiyeti istanbul’da kuruldu. güzel sanatlar birliği’nden ibrahim çallı, d grubu’ndan halil dikmen, müstakil ressamlar ve heykeltıraşlar birliğinden mahmut cuda ve bağımsız sanatçılardan hamit görele tarafından kurulan cemiyet büyük ilgi gördü ve daha kuruluş evresinde üye sayısı 70'e ulaştı.
10. 1949 atina’da sahnelenen madame butterfly temsilinde başrolü oynayan soprano ayhan alnar büyük başarı kazandı. yunanlı seyirciler temsil bitiminde ayhan alnar’ı ayakta alkışladı.
11. 1951 bütün dünya dergisi sahibi osman nebioğlu, dergide yayımlanan 3 fotoğrafın müstehcen olduğu iddiasıyla mahkemeye verildi. duruşmada nebioğlu, 3 fotoğrafın da abd’de yapılan bir fotoğraf yarışmasında derece alarak ödüllendirildiğini açıkladı. bu durumda mahkeme, dergi sahibi osman nebioğlu’nun beraatine karar verdi.
12. 1952 erzurum’un pasinler ilçesi’nde meydana gelen richter ölçeğiyle 5,6 büyüklüğündeki deprem can ve mal kaybına yol açtı.133 kişi öldü, 262 kişi yaralandı.
13. 1952 islam demokrat partisi mahkeme kararıyla kapatıldı. genel başkan cevat rifat atilhan ve 15 kurucu üye hakkında soruşturma açıldı.
14. 1954 istanbul belediyesi ile hazine arasında ihtilaf konusu olan çırağan sarayı, istanbul belediyesi’ne devredildi.
15. 1962 anayasa ve demokratik nizama karşı fiil ve davranışları önlemek amacıyla hazırlanan “tedbirler kanunu” millet meclisi’nde kabul edildi.
16. 1971 ankara’da 300 subaya hitaben bir konuşma yapan genelkurmay başkanı memduh tağmaç, “gereken, gerektiği zaman yapılacaktır” dedi.
17. 1973 milli güven partisi, cumhuriyetçi parti ve bağımsızlar cumhuriyetçi güven partisi’ni kurdular. turhan feyzioğlu genel başkan seçildi.
18. 1974 türk hava yolları’nın dc-10 tipi ‘ankara’ yolcu uçağı, paris’te orly havaalanı yakınlarında düştü. bu tarihe kadar dünya sivil havacılık tarihinde gerçekleşen en büyük kazada 346 kişi hayatını kaybetti.
19. 1977 zekeriya sertel 1952 yılında ayrıldığı türkiye’ye danıştay kararıyla dönebildi.
20. 1980 eski hatay cumhurbaşkanı tayfur sökmen istanbul’da öldü. tayfur sökmen, iskenderun sancağı’nın fransızlar tarafından işgali üzerine ilk direniş hareketini örgütleyenler arasındaydı. 1938'de kurulan hatay devleti’nin, 1939 yılında hatay türkiye’ye katılıncaya kadar cumhurbaşkanlığını yaptı. 1939–1950 yılları arasında antalya milletvekili, 1950–1954 yılları arasındaysa hatay milletvekili olarak tbmm’de bulundu.1969–1975 yılları arasında da kontenjan senatörü olarak görev yaptı.
21. 1981 ankara sıkıyönetim komutanlığı’nca yürütülen mhp ve yan kuruluşlarıyla ilgili soruşturmalarda 36 cinayetin aydınlatıldığı açıklandı.
22. 1981 istanbul sıkıyönetim komutanlığı askeri savcılığı disk genel başkanı abdullah baştürk’e işkence yapıldığı iddialarının asılsız olduğunu bildirdi.
23. 1982 30 günden uzun süre tutuklanan işçinin işine son verilebileceği kararlaştırıldı.
24. 1983 siyasi partiler kanunu tasarısı, danışma meclisi’nde kabul edilerek milli güvenlik konseyi’ne gönderildi. tasarıya göre siyasi partilere devlet yardımı yapılacak. meclis’te grup kurmak için gereken milletvekili sayısı10'dan 20'ye yükseltildi. partilerin kadın kolu, gençlik kolu gibi yan kuruluşları kaldırıldı. danışma meclisi anayasa komisyonu’nun hazırladığı büyük oranda değiştirdi. partilere üye olamayacaklarla ilgili hükümlerin kapsamı genişletildi. yasada eski siyasilere getirilen siyaset yasağına ilişkin hükümlere de yer verildi.
25. 1983 istanbul sıkıyönetim mahkemesi’nde görülen barış derneği davası gerekçeli kararı sanıklara tebliğ edilmeye başladı. kararda, “sanıkların kelime ve zeka oyunları ile, yargılayanların savaş taraflısı oldukları imajını yaratmak istedikleri” söylendi.
26. 1984 başbakan turgut özal, yerel seçimlerle ilgili olarak muhalefet liderlerine sert yanıtlar vererek “bu seçimin ardından erken seçim gelir diye bekleyenler hayal ediyorlar, avuçlarını yalasınlar” dedi.
27. 1989 4. levent’te bir boya imalathanesinde patlama oldu. 3 bina çöktü,12 kişi öldü, 40 kişi yaralandı.
28. 1989 istanbul’da kadıköy hal binasından dönüştürülen haldun taner tiyatrosu açıldı.
29. 1989 süleymaniye camii’nde bir grup “salman rüşdi’ye ölüm” sloganlarıyla protesto gösterisi yaptı.
30. 1992 zonguldak kozlu’da grizu faciasında 263 madenci hayatını kaybetti.
31. 1993 cumhurbaşkanı özal ile başbakan demirel arasında tırmanan gerginliğin devleti yorduğuna dikkati çeken tbmm başkanı hüsamettin cindoruk, “sıfatı olanlar, devlet hayatında üsluplarına dikkat etmelidir “ dedi.
32. 1993 tarihi baruthane binası, “ataköy yunus emre kültür ve sanat merkezi” adıyla hizmete açıldı.
33. 1994 tbmm genel kurulu, dep’li selim sadak ve rp’den istifa eden istanbul bağımsız milletvekili hasan mezarcı’nın dokunulmazlığını kaldırdı.
34. 2001 poaş, bir kalemde 1 milyar 260 milyon dolarlık özelleştirme hamlesiyle cumhuriyet tarihinin en büyük özelleştirmesi olarak tarihe geçti.