maarif takvimi · ortak hafızada bugün

5 haziran

türkiye’nin ortak hafızasında, geçmiş 5 haziran’larda kamuoyu nelere tanıklık etti?

1923 şile’de rum değirmenlik mahallesinde çıkan yangında yaklaşık 550 rum (çoğu terkedilmiş), 200 islam hanesi, 100 dükkân, 1 cami, 2 kilise ve bazı resmi binalar yandı.
1924 ali haydar bey (yuluğ) ankara şehreminliğine atandı.
1924 silifke’de cumhuriyet aleyhine vaaz verdiği için hoca askerî idama mahkûm edildi.
1926 birleşik krallık, türkiye, ve ırak arasında ankara antlaşması imzalandı. türkiye, musul petrollerinin gelirinden 25 yıl süreyle yüzde 10 pay almayı kabul etti ve musul’daki haklarından vazgeçti. fakat daha sonra, 500 bin sterlin karşılığında bu haktan da vazgeçildi.
1926 ingiltere, ırak ve türkiye arasında yapılan görüşmeler sonunda musul sorunu çözüme kavuşturuldu
1936 “maliye bakanlığı kuruluş kanunu” çıkarıldı.
1941 ankara’da 1. coğrafya kongresi toplandı.
1943 sivas çimento fabrikası üretime başladı. fabrikada yılda 90 bin ton çimento üretileceği açıklandı.
1946 tek dereceli milletvekili seçim kanunu kabul edildi. sınıf esasına dayalı parti kurmaya izin vermek amacıyla cemiyetler kanunu’nda değişiklikler yapıldı.
1950 meclisten güvenoyu alan menderes hükümeti ilk iş olarak ezanın arapça okunması tartışmasını açtı. 16 haziran’da meclis ezanın arapça okunması yasağını kaldırdı.
1953 adapazarı şeker fabrikası kuruldu. fabrikanın bölgede üretilen pancarı işleyerek şeker üreteceği açıklandı.
1957 gülhane askerî tıp akademisi teşkilatlandırıldı.
1958 lüleburgaz’da yayımlanmakta olan özdilek gazetesinin sahibi ve başyazarı gültekin arda 9 ay hapis cezasına çarptırıldı.
1964 hükümetin kıbrıs’a müdahale kararı üzerine, amerika birleşik devletleri başkanı johnson, inönü’ye, müdahalede abd yardımına ait silahların kullanılamayacağını belirten ve türkiye tarihine “johnson mektubu” olarak geçen bir mektup gönderdi.
1966 52 sandalyelik kısmi senato seçimleri yapıldı.
1970 sağlık personeli açlık grevine başladı.
1972 zam istekleri kabul edilmeyen kasaplar boykot yaptı; istanbul etsiz kaldı.
1977 milletvekili genel seçimleri yapıldı. cumhuriyet halk partisi 213, adalet partisi 189, milli selamet partisi 24, milliyetçi hareket partisi 16, cumhuriyetçi güven partisi 3, demokratik parti 1 ve bağımsızlar 4 milletvekili çıkardı.
1979 adalet partisi bitlis senatörü kamran inan adalet partisi’nden ve cumhuriyet senatosu’ndan istifa etti.
1981 genel ahlak kurallarını bozduğu gerekçesiyle eşcinsellerin sahneye çıkması başta istanbul olmak üzere bazı valiliklerce yasaklandı.
1981 türkiye işçi partisi (tip) genel başkanı behice boran tüm öğretmenler birleşme ve dayanışma derneği (töb-der) başkanı gültekin gazioğlu’nun vatandaşlıktan çıkarıldığını belirten karar resmi gazete’de yayımlandı.
1983 sağ görüşlü halil esendağ ile selçuk duracık idam edildi.
1996 doğru yol partisi genel başkanı tansu çiller hakkındaki mal varlığı soruşturması önergesi türkiye büyük millet meclisi’nde kabul edildi.
1996 milliyet abdi ipekçi dostluk ve barış ödülü yunanistan eski başbakanı konstantin miçotakis’e verildi.
2002 iktisadi kalkınma vakfı (ikv) öncülüğünde tobb, disk, türk-iş, müsiad, tisk, imkb gibi 175 sivil toplum kuruluşu ab üyeliği için imza attı: “en ufak bir geçikme çağdaşlaşma yolunda geri gitmektir.”
2002 aihm avukat eşber yağmurdereli’nin türkiye aleyhine açtığı davada ifade özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi.türkiyeyi tazminat ödemeye mahkum etti.
2005 adana altın koza festivali sekiz yıl aradan sonra yapıldı. en iyi film: anlat istanbul, en iyi yönetmen: uğur yücel, en iyi kadın oyuncu: nurgül yeşilçay (eğreti gelin), en iyi erkek oyuncu; kenan imirzalioğlu/olgun şimşek (yazı tura)
2008 anayasa mahkemesi başörtüsünün üniversitelerde serbest bırakılmasına ilişkin anayasa değişikliğini iptal etti ve yürürlüğünü durdurdu.
2009 galatasaray teknik direktörlük görevine ünlü hollandalı teknik adam frank rijkaard’ı getirdi.
2015 hdp’nin diyarbakır’da düzenlediği seçim mitingine yapılan saldırıda 5 kişi hayatını kaybetti.